فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٢١ - قصاص در ضرب مسعود امامى
هيچ فقيه و محدّث ديگرى را سراغ نداريم كه معناى مجازى دوم را ـ كه بر پايه آن، استدلال به روايت مخدوش خواهد شد ـ در ذيل اين روايت مطرح كرده باشد؛ بلكه بسيارى از محدّثان و فقيهان شيعه و سنّى، از روايت تنها معناى مجازى نخست را كه مناسب قصاص است فهميدهاند. از شارحان روايت، مولى صالح مازندرانى (٧٠)>و محمد بن اسماعيل كحلانى (٧١)در شرح آن، فقط معناى نخست را ذكر كردهاند. از فقيهان نيز آية اللّه سيد محمد سعيد حكيم (٧٢)>، شافعى (٧٣)، محيى الدين نووى (٧٤)و ابن قدامه (٧٥)بر اساس همين معنا به روايت استدلال كردهاند. جصّاص (٧٦)>و قرطبى (٧٧)نيز كه از فقيهان و مفسّران مىباشند، همين معنا را از روايت دريافته و به آن استدلال نمودهاند. در تفسير مجمع البيان نيز همين عبارت با توجه به معناى قصاص به كار رفته است. (٧٨)
بنابراين، فهم بيشتر عالمان با معناى اوّل سازگارتر است و همين امر مىتواند شاهدى بر فهم عرفى از روايت باشد.
٢. مماثلت ميان قتل و قاتل، و ضرب و ضارب، مناسب مقام قصاص است نه دفاع. زيرا در هنگام دفاع، رعايت تساوى ميان فعل مدافع و مهاجم ضرورتى ندارد، بلكه چه بسا بتوان كسى را كه در صدد قتل ديگرى است با زدن دفع نمود و نيازى به كشتن او نباشد؛ ولى تساوى و مماثلت در قصاص ميان فعل جانى و مجنى عليه يا ولىّ او لازم است، از اين رو روايت با قصاص سازگارتر است.
(٧٠) شرح اصول الكافى، ج١١، ص٤٣٠.
(٧١) سبل السلام، ج٣، ص٢٤٩.
(٧٢) منهاج الصالحين، ج٣، ص٢٧٤.
(٧٣) الأمّ، ح٦، ص٢٦.
(٧٤) المجموع، ج١٨، ص٣٨٠ و ٣٨٤.
(٧٥) المغنى، ج٩، ص٤٧٧.
(٧٦) احكام القرآن، ج١، ص١٦٤.
(٧٧) الجامع لاحكام القرآن، ج٢، ص٢٤٥.
(٧٨) مجمع البيان، ج١، ص٤٩٠.