فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٧٤ - شرط جزايى در عقود آیت الله محمد على تسخيرى

- شروطى كه موجب جواز تصرف مى‌شوند، مثل قصد در عقد؛ زيرا عقد تابع قصد است.

- شروطى كه صحت عقد، وابسته به آن است؛ مثل رضايت متعاقدين.

- شروطى كهـتكليف شرعاً، به آنها بستگى دارد؛ مثل بالغ و عاقل بودن .

د - شروط متعاقدين ؛ يعنى شروطى كه دو طرف عقد بر آنها توافق مى‌كنند. اين گونه شروط را جعلى يا وضعى گويند و در برابر شروط شرعى قرار دارند.

دوم - تقسيم به اعتبار مورد و گستره آن :

الف ـ شرط عام: اين گونه شروط در تمام موارد تكليف وجود دارد، مانند بلوغ، عقل و اختيار.

ب - شرط خاص: در برخى از تكاليف با لحاظ نمودن دليل خاص آن مورد وجود دارد، مانند شرط بودن قبض براى بيع صرف و سلف.

سوم - تقسيم بر اساس تأثير شرط در متعلق خود:

الف - شروط صحت: شروطى كه در اصل صحت عقد، دخيل است و در صورت عدم تحقق اين شروط، عقد اساساً فاسد مى‌باشد، مانند شرط معلوم بودن عوضين در عقد بيع.

ب - شروط لزوم: شروطى كه پس از انعقاد عقد صحيح، در لازم بودن آن، دخيل هستند مانند شرط عدم خيار براى طرفين در عقد.

چهارم - تقسيم شرط به لحاظ متعلق آن:

الف - شرط وصف، مانند شرط باسواد بودن كارگر .

ب - شرط نتيجه، شرطى است كه پس از انعقاد عقد در صورت تحقق متعلق آن به طور خود به خود ايجاد مى‌گردد، مانند شرط وكيل بودن زن از جانب مرد براى طلاق خود در صورتى كه مثلاً مرد به طور متوالى شش ماه نفقه زوجه را نپردازد، يا تمليك عين معيّن از سوى مشروطٌ له.

ج - شرط فعل، مانند شرط دوختن لباس يا آموزش نوشتن.

پنجم - تقسيم شرط به لحاظ استقلال يا وابستگى:

الف - شرط ابتدايى كه عبارت است از تعهد ابتدايى و اصطلاحاً «وعده ناميده» مى‌شود.