مقامع الفضل - البهباني، الشيخ محمد علي - الصفحة ٦٠٥ - ٦ حاشيۀ صفحۀ (١١) متن كتاب
وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ [١] و مثل اين آيه در كلام مجيد بسيار است.
و اصول دين پنج است: اوّل: توحيد. دويم: عدل. سيّم: نبوّت. چهارم: امامت.
پنجم: معاد.
و فروع دين؛ شش است كه مذكور مىگردد، و اصول مثل شير است، و فروع مانند شكر، و فروع ششگانه اين است:
اوّل: نماز، دويم: روزه، سيّم: زكات، چهارم: حج، پنجم: خمس، ششم: جهاد.
و بعضى ديگر گفتهاند كه: مراد به اصول خمسه احكام و افعال است و آن افعال واجب و سنّت و حرام و مكروه و مباح است، يعنى: بايد بداند كه واجب و سنّت و حرام و مكروه و مباح به فعل آوردن آنها به چه نوع است و امّا تارك واجبات و فاعل محرّمات مستحقّ عقاب است، و فاعل واجبات و مندوبات و تارك محرّمات و مكروهات مستحقّ ثواب است، و تارك مندوبات و فاعل مكروهات مستوجب ملامت و عقاب است، و مباح آن است كه به فعل آوردن و نياوردن آن على السويّة است.
و بعضى گفتهاند كه: فروع دين بر شش قسم است، و آن نماز و روزه و زكاة و حج و جهاد و جوع است يعنى: گرسنگى به سبب قحطى و افلاس و نقص در اموال، و نقصان در نفسهاى شما به سبب موت يا قتل، يا نقصان در ميوههاى شما كه فرزندان ميوههاى دل شمايند، چون بعضى از شما را اين مصايب برسد در آن صبر نمائيد و جزع نكنيد تا از جملۀ صابران باشيد، كه خداى تعالى ايشان را خبر داده به قوله تعالى وَ بَشِّرِ الصّٰابِرِينَ [٢] و در جاى ديگر فرموده كه: إِنَّمٰا يُوَفَّى الصّٰابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسٰابٍ [٣] جعلنا اللّه و ايّاكم في زمرتهم.
اى فرزند! اگر آنچه بتو گفتم بجاى نياورى و نافرمانى كنى «هفتاد ميخ آهنين زلزله پاى احمدك»، يعنى: هفتاد عقبه در پيش است كه آسانترين آن عقبات؛ سكرات موت
[١] محمّد (٤٧): ١٩.
[٢] بقره (٢): ١٥٥.
[٣] زمر (٣٩): ١٠.