مقامع الفضل - البهباني، الشيخ محمد علي - الصفحة ٥١٥ - جواب
خاتمه: به جهت تسهيل امر و تكثير فايدۀ، قبلۀ بسيارى از بلاد را مذكور مىسازيم با اشاره به طول و عرض و اقليم آنها به رمز، به عنوان اختصار و اسقاط دقائق كمتر از نصف درجه، و رفع دقائق بيشتر از آن، يعنى: وضع آن به جاى يك درجۀ صحيحه- چنانكه متعارف اهل حساب است- و آنها را در ضمن پنج قسم بيان مىنمائيم، و اقلّ انحراف را مقدّم مىداريم، تا فى الجمله از سهو كاتب محفوظ مانيم، و عرض و طول را از «زيج الغى» و انحرافات را از «قبلة الآفاق» رياضى قزوينى نقل مىكنيم، مگر ملحقات را كه از اسطرلابات مذكور مىسازيم، و در بلد موافق به لفظ ايضا مكتفى مىشويم، و رمز اقليم را بر سر بلد به هندسه مىگذاريم، بعون الحىّ القديم.
قسم اوّل: بلادى است كه: قبلۀ آنها يكى از نقاط اربعۀ جنوب و شمال و مغرب و مشرق اعتدال است، قبل از اين اشاره شد به اينكه هر بلدى كه در طول موافق باشد با مكّۀ معظّمه، پس اگر در عرض كمتر باشد قبلۀ آن؛ نقطۀ شمال است و اگر بيشتر باشد نقطۀ جنوب است، و همچنين- بنا بر مشهور- در موافق العرض مخالف الطول، قبلۀ آن يا نقطۀ مشرق اعتدال يا مغرب اعتدال است، لكن بلدى كه موافقت تمام در عرض يا در طول با مكّۀ مكرّمه داشته باشد در ميان بلاد مشهوره به نظر نيامده امّا بعضى از بلاد قريب الطول است كه نازل منزلۀ موافق الطول مىتواند بود، و همچنين در عرض.
و طول مكّه: هفتاد و هفت درجه و ده دقيقه، و عرضش بيست و يك درجه و چهل دقيقه است، و صنعاء- دار الملك يمن-: طول:- «عز، ها» [١]، عرض:
«يد، ل» [٢] و موصل: طول: «عز، ها» [٣] عرض: «لد، ل» [٤]، و ارزن الروم، طول:
[١] يعنى: هفتاد و هفت درجه.
[٢] يعنى: چهارده درجه و سى دقيقه.
[٣] يعنى: هفتاد و هفت درجه.
[٤] يعنى: چهارده درجه و سى دقيقه.