مقامع الفضل - البهباني، الشيخ محمد علي - الصفحة ٤٩٢ - جواب
و مسموع شد كه بعضى از افاضل متأخرين مهندسين دايرهاى وضع نموده از براى اين لغز و آن را به بيست و هشت طريق حلّ نموده، يكى از آنها آن است كه شاعر جواب گفته.
و ديگر- كه بهتر است از همه- آن است كه: از طلا خمس مثقال بوده و از هر يك از مرواريد و لعل دو خمس مثقال [١] [* ٤٦].
سؤال ثكد [٥٢٤]:
حدّ فرسخ شرعى و ذراع شرعى و شبر شرعى را بيان نمايند؟
جواب:
فرسخ شرعى عبارت است از سه ميل كه هر ميلى هزار باع باشد،
و مرواريد مثقالى ١٨ دينار و طلا مثقالى ٤ دينار؛ اين گوشواره را ٢٠ دينار خريده است. محاسبه شود كه وزن و قيمت هر كدام از لعل، مرواريد و طلا چقدر بوده است؟
جواب معمّا به اين صورت مىباشد: وزن لعل ثلث مثقال و ثمن مثقال است يعنى:
مثقال ٢٤/ ١١ ٨/ ١+ ٣/ ١ بنابراين قيمت لعل در گوشواره ٧٥/ ١٣ دينار مىشود:
٧٥/ ١٣ ٤٢/ ١١* ٣٠
وزن مرواريد (لؤلؤ) يك دانگ (يعنى: يك ششم مثقال) و ثمن مثقال است يعنى:
مثقال ٤٢/ ٧ ٨/ ١+ ١/ ٦
بنابراين قيمت مرواريد در گوشواره ٢٥/ ٥ دينار مىشود:
٢٥/ ٥ ٢٤/ ٧* ١٨
وزن طلا ربع مثقال است كه قيمت آن يك دينار مىشود كه جمعا قيمت گوشواره ٢٠ دينار مىگردد:
دينار ٢٠ ١+ ٢٥/ ٥+ ٧٥/ ١٣
[١] محاسبۀ آن به اين روش است: وزن طلا خمس مثقال است كه مىشود ٨/ ٠ دينار:
دينار ٨/ ٠ ٥/ ٤ ٥/ ١* ٤
وزن لعل دو خمس (٥/ ٢) مثقال است كه قيمت آن ١٢ دينار مىشود:
دينار ١٢ ٥/ ٢* ٣٠
وزن مرواريد هم ٥/ ٢ مثقال است كه قيمت آن ٢/ ٧ دينار مىگردد:
٢/ ٧ ٥/ ٢* ١٨
مجموع اينها ٢٠ دينار مىباشد ٢٠ ٢/ ٧+ ١٢+ ٨/ ٠