مقامع الفضل - البهباني، الشيخ محمد علي - الصفحة ١٤ - جواب
عكس؛ ديت نيز برعكس مىگيرند [١] بر دو قول اوّل، و همان نصف است بر ثالث. [* ٨]
و از دو حديث مذكور مستفاد [٢] مىشود كه: حروف معجم بيست و نه حرف است، و مشهور آن است كه: بيست و هشت حرف است- به إسقاط لام الف- موافق بعضى از اخبار ديگر [٣]، و ظاهرا قائلين به تقسيم ديت بر حروف متّفقند بر اين [٤].
و بعضى از اهل عربيّت گفتهاند كه: بناء بيست و هشت؛ بر اسم است، و مسمّى بيست و نه است، زيرا كه «الف» اسم هر يك از «الف» و «همزه» است [٥]، و نام «همزه» مستحدث و تازه است، و تقسيم ديت؛ بر اسامى است.
و بعضى ميان «الف» و «همزه»، فرق كردهاند به اينكه: «الف» ساكن و «همزه» متحرّك است و اين غلط است؛ زيرا كه مخرج «همزه» در حلق است، و مخرج «الف» در فضاى دهان ٦، و أيضا فرق ميان مأخذ و تائب- با اشتراك در سكون- واضح است.
و بنابر مشهور بعضى گفتهاند كه: «همزه» محسوب است، نه الف، زيرا كه: زبان در مخرج «الف» دخل ندارد ٧ و اين نيز غلط است، زيرا كه در «همزه» نيز چندان دخلى ندارد، و مع ذلك در بسيارى از حروف دخلى ندارد با آنكه آنها را حساب نمودهاند، مثل: «ها» و «ميم» و «واو».
و محتمل است كه: چون حروف تهجّى را غالبا براى تعليم اطفال
[١] ه: مىشود.
[٢] ه: معلوم.
[٣] وسائل الشيعة: ٢٩/ ٣٦٠ حديث ٦.
[٤] مبسوط شيخ طوسى: ٧/ ١٣٣، مهذّب البارع: ٥/ ٣٢١، سرائر: ٣/ ٣٨٤، مفتاح الكرامة:
١٠/ ٤٠٢.
[٥] ٥- ٧ مفتاح الكرامة: ١٠/ ٤٠٣.