ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٩٦ - اينست نتيجهء استقلال و آزادى شخصيت

اينست نتيجهء استقلال و آزادى شخصيت ابن أبي الحديد محتويات اين جملات را بيان كنندهء وضع امير المؤمنين ( ع ) در زمان خلافت عثمان ميداند يعنى او مى گويد : من در دوران خلافت عثمان از انجام تكليف كه امر به معروف و نهى از منكر در دستگاه خلافت بود ، كمترين كوتاهى ننمودم ، در صورتى كه ديگران از انجام آن تكليف بزرگ سرباز زدند و اظهار ناتوانى كردند ، يا طورى حركت مى كردند كه واقعا ناتوان مى گشتند .
و همچنين محتويات جملات بعدى را بازگوكنندهء وضع امير المؤمنين عليه السلام در آن دوران معرفى ميكند . بعضى ديگر از شارحين معتقدند كه همهء اين جملات مى تواند توضيح دهندهء وضع امير المؤمنين در همهء دورانهاى پس از وفات پيامبر اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله بوده باشد . بنظر مى رسد جملات مورد تفسير بيان كنندهء آن استقلال و آزادى شخصيت است كه باتفاق همهء صاحبنظران مطلع از شخصيت و تاريخ حيات فرزند ابي طالب در آن بزرگوار وجود داشته است . اما اين كه محتويات اين جملات بكدامين دوره از زندگانى او قابل تطبيق مستقيم است ، مى توان با سرگذشت و رويدادهاى اجتماعى و سياسى آن دورانها مورد محاسبه و بررسى قرار داد . آنچه كه مهم است اينست كه اين قضاياى چهارگانه : ١ - قيام به وظيفه در آن هنگام كه ديگران سر از انجام وظيفه باز مى زنند .
٢ - نگريستن از افق بالاتر در آن هنگام كه ديگران حتى پيش پاى خود را نمى بينند و سر در لاك خود فرو مى برند .
٣ - سخن گفتن صريح و صراحت در گفتار در آن هنگام كه ديگران دهان بربسته و در ناتوانى و ضعف از ابراز حق و حقيقت فرو رفته‌اند .
٤ - حركت و تلاش در فروغ الهى در آن هنگام كه ديگران را ركود و خمودى از پاى در آورده است ، نتايجى از استقلال و آزادى شخصيت است كه تا گام به ما فوق حيات طبيعى نگذارد و وارد « حيات معقول » نگردد ، امكان - ناپذير است . اين تنها « حيات معقول » است كه مى تواند عظمت و ارزش تكليف