ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٧٨ - علم خداوندى و كارهاى اختيارى انسانها و چند مسئلهء مهم كه مربوط به علم خداونديست

كسى را كه اسراف مى كند و در ترديد است ) .
با در نظر گرفتن اين نوع آيات روشن مى شود كه مقصود از تمامى آن آياتى كه هدايت و ضلالت را به مشيت خداوندى مستند مى سازد ، آن مشيت الهى است كه مقدمات و زمينهء آنرا خود انسانها آماده مى سازد .
علم خداوندى و كارهاى اختيارى انسانها و چند مسئلهء مهم كه مربوط به علم خداونديست اين مسئله در معارف حكمت الهى به دو گونه مى تواند مطرح شود : ١ - عمومى . ٢ - خصوصى . طرح عمومى مسئله بدين شكل است كه آيا خداوند متعال چنانكه بهمهء كليات و مبادى زيربنائى جهان هستى و حقيقت آنها دانا است ، همچنان بهمهء حوادث و رويدادهائى كه در پهنهء هستى و در روبناى آن در مجراى زمان بوقوع مى پيوندند عالم است يا نه اين سؤال مخصوصا با نظر به تقسيم شدن زمان به گذشته و حال و آينده داراى اهميت ميباشد . اين طرح عمومى مسئله شامل افتادن يك برگ ناچيز از درخت در سيستم باز جهان هستى و تمايل بىمقدار يك جاندار در اعماق دريا مى شود ، چنانكه شامل همهء حقايق و رويدادهاى كل جهان هستى مى باشد كه از آن جمله است كارهاى اختيارى انسانها . پاسخ اكثريت چشمگير حكماء و متكلمان و ديگر دانشمندان الهى اعم از مسلمين و غير مسلمين باين مسئله مثبت است ، زيرا باضافهء تصريحات و اشارات آشكارى كه دارند ، با پذيرش اين حقيقت كه جهل خداوندى حتى به ناچيزترين رويداد در عالم هستى موجب خروج آن رويداد از احاطهء مطلقهء او است ، نمى توان گفت : علم خداوندى همهء حقايق و رويدادها را نمى تواند در بر بگيرد ، مخصوصا با نظر باين كه علم از صفات ذاتى خداوندى است و ذات يا علم خداوندى بطور عموم بر همهء اشياء محيط است .
افرادى معدود از فلاسفه گفته‌اند : علم خداوندى فقط بر كليات متعلق است ،