ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٤٠ - توضيحى در بارهء شورى با نظر به دو آيهء فوق

نمايند . ٥ - هنگامى كه از بيگانگان تعدى و ستم بر آنان متوجه شود ، بيارى هم بشتابند . هيچ جاى ترديد نيست كه امور مزبوره هم آگاهى و علم به موضوع مشورت را شرط ميداند و هم عدالت و تقوى را . از جمله رواياتى كه دلالت صريح به لزوم مشورت دارد ، روايتى است كه مرحوم آية اللَّه العظمى آقا ميرزا محمد حسين نائينى نقل كرده است كه پيامبر اكرم ( ص ) فرموده است : أشيروا علىّ اصحابى [١] ( اى اصحاب من ، بر من اشاره كنيد ) .
معناى اين جمله چنانكه در موارد استعمالات ديده مى شود ، همان مشورت است كه دو يا عده اى از عقلا ، براى درك حقيقت از درك و شعور و معلومات يكديگر بهره بردارى ميكنند . در جنگ احد با اين كه نظر پيامبر اكرم ( ص ) با چند نفر ديگر اين بود كه از مدينه بيرون نروند ، ولى چون اكثريت آراء صحابه اين بود كه از مدينه خارج شوند ، پيامبر اكرم ( ص ) با اكثريت موافقت فرمود و بعدا معلوم شد كه نظر پيامبر كاملا مطابق واقع بوده است . همچنين در جنگ احزاب كه با اكثريت آراء صحابه در عدم پذيرش مصالحه با قريش موافقت فرمودند [٢] مرحوم نائينى اصل مشورت را به سيره ( روش ) معمولى پيامبر نسبت داده مى گويد : « سيرهء مقدسهء نبويه صلى اللَّه عليه و آله در مشورت با اصحاب و اشيروا على اصحابى فرمودن در حوادث را ، كتب سير ( تواريخ زندگى پيامبر ) مشروحا متضمن است » [٣] در سخنان امير المؤمنين عليه السلام در نهج البلاغه موضوع مشورت با اهميت جدى بيان شده است .
از آن جمله :
فلا تثنوا علىّ بجميل ثناء لإخراج نفسى الى اللَّه و اليكم من التّقيّة فى حقوق لم افرغ من ادائها و فرائض لا بدّ من امضائها . . . فلا تكلَّمونى بما تكلَّم

[١] تنبيه الامه و تنزيه المله - مرحوم آية اللَّه العظمى آقا ميرزا محمد حسين نائينى ص ٣٤ .
[٢] مأخذ مزبور ص ٥٦ .
[٣] مأخذ مزبور ص ٣٤ .