ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٢١ - توضيحى در بارهء حاكميت خداوندى و سازگارى آن با حكومت مردم بر مردم

< شعر > ليك قسم متقى زين تون صفاست ز ان كه در گرمابه است و در تقاست اغنياء مانندهء سرگين كشان بهر آتش كردن گرمابه دان اندر ايشان حرص بنهاده خدا تا بود گرمابه گرم و با نوا < / شعر > اين ابيات عين مضامينى است كه امير المؤمنين عليه السلام در جملات مورد تفسير فرموده است . البته پايدارى حكومت زمامداران بىايمان بستگى باين دارد كه قوانين و اصول حيات اجتماعى و مديريت آنرا بپذيرند و مطابق آنها عمل كنند و در صورت ظلم و تعدى در جامعه همان ضرورت طبيعى كه حكومت آنانرا پىريزى كرده بود ، دمار از روزگارشان بر مى آورد و از بين مى روند .
اين يك ضرورت طبيعى بوده و داخل منطقهء ارزشها نمى باشد . بدان جهت كه مسئلهء حكومت اسلامى بارها در نهج البلاغه مطرح شده است ، لذا در اينجا يك بحث نسبتا مشروح را در اين مسئله مطرح مى نمائيم :
توضيحى در بارهء حاكميت خداوندى و سازگارى آن با حكومت مردم بر مردم نخست چند كلمه بايد در تحليل اين شعار بسيار جالب ( حكومت مردم بر مردم ) مطرح كنيم . آيا محتواى اين شعار تا كنون حتى در يك جامعه از جوامع بشرى تحقق عينى يافته است شايد خوش بنيان و سطح نگرانى وجود داشته باشند كه به اين سؤال پاسخ مثبت بدهند و كسانى هم پيدا شوند كه با كمال بدبينى ناشى از سطحنگرى جواب منفى به اين سؤال بدهند . ما از اين دو افراط گرى و تفريط گرى صرف نظر نموده ، واقعيت مسئله را براى تحليل در نظر مى گيريم : در طول تاريخ در هيچ جامعه اى اتفاق نيفتاده است كه همهء افراد و گروههاى آن بطور عموم كه شامل نادانها و دانايان و احمقها و خردمندان و كوچك و بزرگ و با شخصيت و بىشخصيت ميباشد ، در يك محل جمع شوند و بدون تأثر از عوامل محيطى و اجتماعى و نفوذ شخصيتها و قدرتمندان قوانينى را