ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٢٦ - آزادى وسيله ايست براى بدست آوردن كمال

معقول رسانيده و به ثمر رسيده است . توضيح اين كه تعريف اختيار عبارت است از « نظارت و سلطهء شخصيت بر دو قطب مثبت و منفى كار ( كردن و نكردن ) و اعمال آن سلطه در راه وصول به موقعيتى والاتر » با در نظر گرفتن اين تعريف براى اختيار است كه مى توان فرق ميان رهايى و آزادى محض و اختيار را درك كرد .
امتياز فوق العاده عالى اختيار در اينست كه داراى هر دو ارزش وسيله اى و هدفى است ، يعنى در عين حال كه اختيار وسيله منظور مى شود ، داراى ارزش هدفى عالى است ، زيرا كسى كه بمرحلهء عالى اختيار رسيده است ، اگر چه كارى هم انجام نداده است ، بدانجهت كه شخصيت او تمايل به خير و كمال دارد و آمادهء نظارت و سلطه بر دو قطب مثبت و منفى كار با اعمال سلطه در راه وصول به موقعيتى بالاتر است ، لذا يك فعاليت دائمى و مستمر در درون خود دارد كه مى توان آن را نيت خير و فعال نيز نامگذارى كرد . ارزش دوم - ارزش وسيله ايست ، اختيار كه از فعاليتهاى بسيار عالى شخصيت است ، جنبهء وسيله اى پيدا مى كند و هدفى كه در پرتو آن قابل وصول مى گردد ، استناد كامل به شخصيت انسانى دارد و مى تواند بگويد : اين كار را كه كردم يا آن كار را كه ترك نمودم ، با عامل رو به خير و كمال شخصيت انجام دادم .
انسانهائى كه بعنوان بنيانگذاران تمدن وارد عرصهء فعاليت مى گردند ، هم خود آنان بايد از اين اختيار بهره مند بوده باشند و هم زمينه اى را كه براى يك تمدن انسان محورى به وجود مى آورند ، بايد بتواند عوامل تقويت اين پديدهء والا را به وجود بياورد . همچنين در شناخت تمدنهاى اصيل ، شناسائى اين كه بنيانگذاران يك تمدن و انسانهائى كه در قلمرو آن زندگى كرده‌اند ، چه مقدار از اختيار برخوردار بوده‌اند .