ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٩١ - موضوع دوم - ماكياولى توصيه ميكند كه دولت قوى و مستقل و متمركز ايتاليائى ، بايستى از كليسا جدا شود و از آن تبعيت نكند
ماكياولى خود ، وضع كليساى آن دوران را چنين توضيح داده است : « ما ايتاليائىها لامذهبى و بدىهاى خود را مديون كليساى رم و كشيشانش هستيم ، ولى دينى بزرگتر نيز داريم ، دينى بزرگ كه موجب فناى ما خواهد شد . و آن اينست كه كليسا كشور ما را هنوز در حال تجزيه نگاهداشته و مسلما هيچ كشورى نمى تواند هرگز به مرحلهء وحدت برسد و شاد باشد مگر آنكه كاملا مطيع يك حكومت گردد ، خواه آن حكومت جمهورى باشد يا سلطنتى ، چنانكه در اسپانيا و فرانسه ملاحظه مى شود . و تنها سببى كه ايتاليائى واجد آن حالت نگشته و تابع يك حكومت جمهورى يا سلطنتى نيست ، همانا كليسا است . . . كليسا نه آن قدر قوى است كه بتواند بر تمام ايتاليا حكومت كند و نه به قدرت ديگرى اجازهء اين مهم را مى دهد و همين نكته موجب آن است كه ايتاليائى هيچگاه قادر به ايجاد وحدت در تحت قيادت يك زمامدار نگشته و هميشه در قيد زنجير عده اى از شاهزادگان و اشراف باقى مانده كه آن قدر موجب انحطاط و تنزل و تضعيف آن گشتهاند كه نه تنها صيدى در برابر بربرهاى نيرومند قرار گرفته ، بلكه در معرض تجاوز هر كسى است كه ميل نمايد به ايتاليا حمله و تجاوز نمايد » [١] .
بنا بر اين توضيحاتى كه ماكياولى در بارهء كليساهاى آن روز مى دهد ، آن كليساها مانند مسجد ضرار بودهاند .
مسئلهء دوم - مرام كلى : بدبينى و طرفدارى از ظلم و استبداد و حكومت مطلقهء نامحدود
مسئلهء دوم - مرام كلى : بدبينى و طرفدارى از ظلم و استبداد و حكومت مطلقهء نامحدود اين مسئله به سه موضوع مهم تحليل مى گردد :
موضوع يكم - بدبينى
موضوع يكم - بدبينى ، چنانكه در مسائل بعدى خواهيم ديد : ماكياولى به طبيعت بشرى بدبين است . اين بدبينى افراطى از كجا ناشى شده است آيا از وضع خانوادگى ماكياولى و چگونگى دوران كودكى و جوانى او تا ما قبل
[١] تاريخ فلسفهء سياسى ج ٢ ص ٤٣٥ نقل از مقاولات ماكياولى در باب كتب تيتوس ليوبوس .