ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٩٠ - موضوع دوم - ماكياولى توصيه ميكند كه دولت قوى و مستقل و متمركز ايتاليائى ، بايستى از كليسا جدا شود و از آن تبعيت نكند

جايگاه سازندگى انسان به آن مساجد نمى نگريستند . با اين حال مساجد بطور مطلق محكوم نگشت و بعدها وظايف واقعى خود را انجام داد . كليسا هم با نظر به معتقدان راستين آنها مانند مساجد مسلمانان و ديگر معابدى است كه بعنوان رصدگاه هايى براى نظاره به كمال بىنهايت كه خدا است و پاكى از خود خواهىها و توجه به اصالتهاى انسانى بوجود آمده‌اند ، هر معبدى كه از انجام اين وظيفه منحرف گشته ، آلت دست سودجويان خود محور گردد ، آن معبد اگر تا حد مسجد ضرار برسد ، نه تنها دولت انسان محور بايد راه خود را از آن معبد جدا كرده و تبعيت از آن ننمايد ، بلكه وظيفهء دولت انسان محور آنست كه آن معبد را ويران نموده ، مصالح ساختمانىاش را در ساختن آشيانه براى انسانها بكار ببرد و اگر تا حد مسجد ضرار نرسيده و با دغل بازيهائى كه گردانندگان معبد بوسيلهء آن ، بر ضرر جامعه بهره بردارى ميكنند ، آن گردانندگان را از رسميت ساقط نموده ، روانهء ميدان كار اجتماعى نمايند .
ولى با اين فرض كه هدف معابد در روى زمين ، و وظيفه آنها ، وظيفهء پالايشگاه آدميان براى تصفيه و تزكيهء شخصيت در مسير رشد است ، محكوم نمودن مطلق يا حاكم نمودن مطلق معابد با فرض اين كه بوسيلهء انسانها اداره ميشوند ، دور از تفكر منطقى است . چنانكه محكوم يا حاكم نمودن دانشگاه بطور مطلق با در نظر گرفتن اين حقيقت كه با دست انسانها اداره ميشوند ، با هيچ گونه تفكر منطقى سازگار نيست ، زيرا دانشگاه با اين كه از ممتازترين نهادهاى اجتماعى است ، ممكن است انسانى كه در آن نهاد از نظر علمى تقويت مى گردد ، اين قوه و قدرت را در نابودى انسانها يا آزادى آنان بكار ببرد . البته ما در اين موضوع نمى توانيم قضاوت ماكياولى را در بارهء كليساهاى آن دوران و نتايجى كه نهاد كليسا نصيب ايتاليا كرده بود ، بطور صريح و قاطعانه انجام بدهيم ، زيرا بنا به نوشته‌هاى برخى از محققان ، كليساهاى ايتاليا در آن دوران ، معمولا كليساهاى ضرار مانند مسجد ضرار شده بود .