این معامله نفت بیشتر با کشورهای اروپای شرقی و ترکیه و هندوستان و به طریق پایاپای است. اگر ایران اقدام فوری جهت بهبود وضع اقتصادی خود انجام ندهد کشور تا یک سال دیگر به ورطه ورشکستگی کشیده می شود. به دلیل وضع سیاسی و نیز نتایج نظامی، کاستن از مقدار واردات غیرممکن است. مواد غذایی، مواد خام و تجهیزات نظامی واردات ایران را تشکیل می دهد و تجهیزات نظامی، که از بازارهای سیاه بین المللی تهیه می شود، برای جنگ با عراق ضروری است. از هر طرف که نگاه کنیم ایران با مشکلاتی احاطه شده است که ظاهراً غیرقابل حل است. بااین همه، به نظر نمی رسد که هیچ یک از این مشکلات به تنهایی، یعنی مجاهدین به تنهایی؛ ناآرامی در میان اقلیت های قومی؛ وضع تیره وتار اقتصادی به تنهایی برای ازپای درآوردن رژیم در آینده نزدیک کافی باشد.»[١]

مجله امریکایی نیوزویک هم در مقاله ای به تعامل ایران و شرکت های چندملیتی نفتی پرداخته و دلیل کاهش درآمد نفتی ایران را لغو قراردادهای نفتی منعقدشده با این شرکت ها، پس از پیروزی انقلاب عنوان کرده است. به نوشته این نشریه: «ایران همه موافقت نامه هایی را که قبل از انقلاب اسلامی در سال ١٩٧٩، با شرکت های چندملیتی نفتی منعقد نموده، رسماً لغو کرده است. این اولین اقدام قانونی برای جامه عمل پوشاندن به اخراج تولیدکنندگان خارجی نفت بعد از سقوط شاه است. از آن زمان، شرکت خدمات نفتی ایران که کنسرسیومی است متشکل از چهارده شرکت بین المللی نفت ازجمله بریتیش پترولیوم، موبیل، گلف و اکسون، قانوناً درحالت فراموشی به سر برده است. این گروه در سال ١٩٧٣، به منظور اداره اکثر حوزه های نفتی و خریداری تولیدات آنها برپا شد، ولی در سال ١٩٧٩، از کار ایستاد. از آن هنگام تاکنون، تهران در اداره صنایع نفتی خود کوشش نموده، اما چندان موفق نبوده است. سطح تولید به سرعت از حدود ٥ میلیون بشکه در روز قبل از انقلاب به ٥٠٠ هزار بشکه درحال حاضر سقوط کرده است. اکنون تصمیم رسمی نسبت به لغو عهدنامه سال ١٩٧٣ بازگشت به سطح تولید بالاتر را مشکل تر می نماید. لاری گلد استین کارشناس اقتصادی در نیویورک، می گوید برای ادامه حیات، ایران مجبور است که سطح تولید خود را تا ٥/٢ میلیون بشکه در روز بالا برد، اما با ابطال این قراردادها اوضاع را بر خود سخت تر کرده است.» نیوزویک در پایان مدعی شده است: «در آینده، هیچ شرکت نفتی ایران را به عنوان یک منبع تهیه باثبات نفت قبول نخواهد داشت.»[٢]

[١] خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره ١٧٦، ٢٢/٦/١٣٦٠، ص٣ ضمیمه، رادیو لندن، ٢١/٦/١٣٦٠.

[٢] خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره ١٨١، ٢٧/٦/١٣٦٠، ص٥، واشنگتن - خبرگزاری پارس، ٢٦/٦/١٣٦٠.