پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٨٩ - ١ چرا اموال بيت المال به طور مساوى تقسيم مىشود؟

ايراد گرفتند كه چرا با آنها در اين امر مشورت نشده است. نه تنها در تقسيم اموال بيت المال، بلكه در تقسيم پستها و مقامهاى مهم نيز منتظر مشورت و در نهايت خواهان سهمى بودند و باور نمى‌كردند امام با اين قاطعيت مردم را به روش پيامبر اكرم بازگرداند. هنگامى كه رؤياهاى خود را بدون تعبير يافتند، آتش خشم در دل آنها شعله‌ور شد و افكار شيطانى همه وجودشان را فراگرفت و دست به آتش‌افروزى و جنگ زدند و سرانجام خودشان در آن آتش سوختند.

اين نيز حائز اهميّت است كه اموال بيت المال دو گونه بود؛ بخشى از آن مانند زكات مصارف مختلفى داشت و ممكن بود بعضى بر بعضى ديگر (متناسب با زحماتشان) در آن ترجيح يابند؛ مثلا «مؤلّفة قلوبهم» (كسانى را كه مى‌خواستند با محبّت به اسلام وارد كنند) و همچنين «عاملين عليها» (آنها كه براى گردآورى زكات تلاش مى‌كردند) و يا قضات و مانند آنها، هريك متناسب زحمات و موقعيتشان، سهمى از زكات را دريافت مى‌داشتند و نيز در غنائم جنگى، پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله ميان پياده و سواره تفاوت قائل مى‌شد؛ ولى بخش مهمى از درآمد بيت المال؛ مانند خراجى كه از اراضى خراجيه‌ [١] گرفته مى‌شد و رقم بسيار مهمى را در مجموع تشكيل مى‌داد، مى‌بايست ميان همه مسلمانان به طور مساوى تقسيم شود.

درست مانند چيزى كه وقف بر اولاد است كه همه فرزندان در هر مقام و رتبه‌اى باشند به طور مساوى مى‌برند و مانند يارانه‌هايى كه در عصر ما از بيت المال پرداخت مى‌شود كه رئيس جمهور و افراد عادى در آن يكسانند و هرگونه تبعيض را به عنوان رانت‌خوارى و امتياز ويژه محكوم مى‌كنند.

در عصر خليفه اوّل همان روش پيامبر در اين‌گونه موارد دنبال مى‌شد و همه‌

[١]. «اراضى خراجيه» زمينهايى بود كه در فتوحات اسلامى به دست مسلمين افتاد و آنها را در اختيار كشاورزان مى‌گذاشتند و در مقابل، مالياتى به نام «خراج» از آنها مى‌گرفتند كه با توجّه به گستردگى آن اراضى، ماليات مزبور رقم مهمّى را تشكيل مى‌داد.