پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٣٠ - نكته آثار زيانبار فقر

اكرم صلّى اللّه عليه و اله: «الفقر فخري و به أفتخر» و روايت امام صادق عليه السّلام: خداوند به حضرت موسى عليه السّلام فرمود: «إذا رأيت الفقر مقبلا فقل مرحبا بشعار الصّالحين و اذا رأيت الغنىّ مقبلا فقل: ذنب عجّلت عقوبته؛ هنگامى كه ديديد فقر روى آورده بگو اى شعار صالحين خوش آمدى و هنگامى كه ببينى غنا روى آورده بگو لابد گناهى از من سر زده كه مجازاتش به سرعت فرارسيده» [١] و روايات ديگرى مانند آن.

ولى روشن است كه فقر به معناى تهيدستى مخصوصا در آنجا كه بر اثر تنبلى و كوتاهى و ضعف مديريت حاصل شود نه مايه افتخار است و نه شعار صالحان، بلكه سبب ذلّت و خوارى و آلودگى به انواع گناهان است.

مايه افتخار، فقر الى اللّه است، چرا كه عالم همه نيازمندند و خداوند بى‌نياز:

«يا أَيُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَى اللَّهِ وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ» [٢] و اين شبيه همان چيزى است كه در حديث امير مؤمنان عليه السّلام آمده است كه عرضه مى‌داشت: «كفى بي عزّا أن أكون لك عبدا و كفى بي فخرا أن تكون لي ربّا». [٣]

يا اينكه منظور از فقر، زندگى ساده و خالى از تشريفات و تكلّفات است در برابر ثروتى كه موجب مستى و غرور و تشريفات و تجمّلات مى‌شود.

تعبير به «شعار الصّالحين» از فقر و تعبير به «مجازات زودرس» از غنا، گواه روشنى براين معناست، زيرا شعار صالحان به يقين چيزى است كه موجب صلاح و فلاح باشد؛ مانند زهد و ساده زيستى و عقوبت گناه، مربوط به چيزى است كه گناه آلوده باشد.

اين احتمال نيز وجود دارد كه قسمتى از اين روايات كه در آن مدح فقر آمده، اشاره به فقر تحميلى باشد كه بر اثر انجام وظيفه دامنگير انسان مى‌شود؛ مثلا در آغاز اسلام گروه عظيمى از مسلمانان مجبور به مهاجرت از مكّه به مدينه شدند و

[١]. كافى، ج ٢، ص ٢٦٣، ح ١٢ از باب فضل فقراء مسلمين.

[٢]. فاطر، آيه ١٥.

[٣]. خصال، ج ٢، ص ٤٢٠، ح ١٤.