پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٨ - شرح و تفسير بسيار مراقب قشر محروم باش

اين جهت باشد كه «رقت» گاه به معناى ضعف و ناتوانى آمده؛ يعنى آنها به‌سبب سن زيادشان ناتوان و افتاده شده‌اند و گاه به معناى نازكى آمده، زيرا پوست بدن به هنگام پيرى نازك مى‌شود. احتمال سومى نيز داده شده كه منظور از «رقت» عواطف رقيق مردم نسبت به آنان به علت شدت كهولت باشد و جمع ميان اين احتمالات سه گانه نيز بعيد به نظر نمى‌رسد، همان‌گونه كه در آيات قرآن جمع ميان تفاسير مختلف ممكن است.

جمله‌

«لَا يَنْصِبُ لِلْمَسْأَلَةِ نَفْسَهُ»

اگر اشاره به يتيمان و پيران هر دو باشد مفهومش اين است كه آنها حتى توان سؤال را براى رفع حاجاتشان ندارند و اگر تنها وصف پيران باشد اشاره به اين است كه آنها به واسطه كبر سن سؤال و تقاضا را در شأن خود نمى‌دانند، همان‌گونه كه در قرآن مجيد درباره گروهى از نيازمندان آمده است: « «يَحْسَبُهُمُ الْجاهِلُ أَغْنِياءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُمْ بِسيماهُمْ لا يَسْئَلُونَ النَّاسَ إِلْحافاً»؛ افراد ناآگاه هنگامى كه به چهره آنها مى‌نگرند گمان مى‌برند از اغنيا هستند؛ ولى تو با دقت در چهره آنان را مى‌شناسى (و آثار فقر را در چهره آنان مى‌نگرى) آنها هرگز چيزى با اصرار از مردم نمى‌طلبند». [١]

آن‌گاه امام عليه السلام در پايان اين بخش با اشاره به تمام دستورات گذشته كه درباره اقشار نيازمند جامعه بيان كرد مى‌فرمايد: «گرچه انجام اين امور (درباره قشر محروم و نيازمند) بر زمامداران سنگين است، ولى اداى حق تمامش سنگين است»؛

(وَذَلِكَ عَلَى الْوُلَاةِ ثَقِيلٌ، وَالْحَقُّ كُلُّهُ ثَقِيلٌ)

. اين تعبير كه تنها در اين مورد آمده شايد اشاره به اين باشد كه در كار نيازمندان و محرومان دقت زياد بايد كرد و همان‌گونه كه گفته شد، دور و نزديك را بايد در نظر داشت و لحظه‌اى از كار آنها غافل نگشت. اين دقت با توجّه به كثرت نيازمندان در جوامع انسانى كار سنگينى است.

[١]. بقره، آيه ٢٧٣