پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٨ - ترجمه

برسند، زيرا تمام مردم وابسته به خراج و خراج گزاران هستند و بايد توجّه تو در عمران و آبادى زمين بيش از توجهت به جمع‌آورى خراج باشد، چون خراج جز با آبادانى به‌دست نمى‌آيد و آن كس كه بخواهد خراج را بدون عمران و آبادانى طلب كند شهرها را ويران و بندگان خدا را هلاك نموده و پايه‌هاى حكومتش متزلزل خواهد شد، به گونه‌اى كه بيش از مدت كمى دوام نخواهد داشت، بنابراين اگر رعايا از سنگينى خراج و يا آفت زدگى يا خشك شدن آب چشمه‌ها يا كمىِ باران و يا دگرگونى زمين بر اثر آب گرفتگى (و فساد بذرها) يا تشنگى شديد زراعت (و به دنبال آن كمبود محصول) به تو شكايت كنند، خراج آنها را به مقدارى كه اميد دارى كار آنها را اصلاح كند و بهبود بخشد، تخفيف ده.

هرگز تخفيف هزينه‌هايى كه به آنها مى‌دهى بر تو گران نيايد، زيرا آن ذخيره‌اى خواهد بود كه از طريق عمران كشورت به تو باز مى‌گردانند و حكومت تو را زينت مى‌بخشند و اضافه بر آن از تو به نيكى ياد مى‌كنند و به سبب گسترش عدالت از سوى تو در ميان آنها (و رضايت آنان از حكومتت) از آنان خرسند خواهى شد. اين در حالى است كه مى‌توانى با تقويت آنها از طريق ذخيره‌اى كه نزدشان نهاده‌اى آنان را آسوده خاطر سازى و به جهت عدالت و مهربانى كه آنها را به آن عادت داده‌اى نسبت به آنان مطمئن باشى.

و بسيار مى‌شود كه در آينده براى تو گرفتارى‌هايى پيش مى‌آيد كه اگر در دفع آن گرفتارى‌ها بر اين رعايا تكيه كنى آنها با طيب خاطر آن را پذيرا مى‌شوند (و در حل مشكل به تو يارى مى‌دهند) زيرا عمران و آبادى، هر چه بر آن نِهى تحمل مى‌كند. ويرانى زمين تنها به علت فقر صاحبان آن حاصل مى‌شود و فقر آنها تنها به سبب توجّه زمامداران به جمع مال و زراندوزى و بدگمانى به بقاى حكومتشان و كم عبرت گرفتن (از سرنوشت زمامدارانِ پيشين) خواهد بود.