پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٩٠ - شرح و تفسير به يارى من بشتابيد

كه نامه‌ام به آنها مى‌رسد تأكيد مى‌كنم (كارى انجام ندهند) جز اينكه به سوى من حركت كنند تا اگر نيكوكارم يارى‌ام دهند و اگر گناهكارم مرا مورد عتاب قرار دهند (و از من بخواهند تا از اين راه باز گردم)»؛

(أَمَّا بَعْدُ، فَإِنِّي خَرَجْتُ مِنْ حَيِّي‌ [١]

هَذَا: إِمَّا ظَالِماً وَإِمَّا مَظْلُوماً؛ وَإِمَّا بَاغِياً وَإِمَّا مَبْغِيّاً عَلَيْهِ. وَإِنِّي أُذَكِّرُ اللَّهَ مَنْ بَلَغَهُ كِتَابِي هَذَا لَمَّا [٢] نَفَرَ إِلَيَّ، فَإِنْ كُنْتُ مُحْسِناً أَعَانَنِي، وَإِنْ كُنْتُ مُسِيئاً اسْتَعْتَبَنِي‌ [٣])

. بديهى است امام عليه السلام افزون بر دارا بودن مقام عصمت خود را در اين قضيه كاملًا محق مى‌دانسته است، چرا كه قاطبه مسلمين جز گروه بسيار اندكى با او بيعت كرده بودند و طلحه و زبير هم جزء بيعت كنندگان بودند و سپس بيعت را شكسته و آتش نفاق را روشن ساخته بودند، بنابراين امام به هر دليل صاحب حق بود و مظلوم، نه ظالم و ستمگر و آنچه در تعبير بالا آمد فقط براى اين است كه هرگونه وسوسه شيطانى را از آنها بزدايد. درست همانند چيزى كه در قرآن مجيد از زبان پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله در برابر مشركان آمده است كه مى‌فرمايد: « «وَإِنَّا أَوْ إِيَّاكُمْ لَعَلى‌ هُدًى أَوْ فِى ضَلالٍ مُّبينٍ»؛ و ما يا شما در (طريق) هدايت يا در گمراهى آشكار هستيم». [٤]

به همين دليل ابن ابى الحديد در شرح اين نامه مى‌گويد: امام براى جلب توجّه مردم كوفه (كه در حيرت و سرگردانى وسوسه‌هاى ابو موسى به سر مى‌بردند) چه تقسيم زيبايى كرده است و نهايت تواضع و حزم نفس را به خرج‌

[١]. «حَىّ» به معناى قوم و قبيله و بخش و ناحيه آمده است و در جمله بالا هر دو معنا ممكن است‌

[٢]. «لمّا» در اينجا به معناى «إلّا» است. در كتاب مغنى اللبيب يكى از معانى «لمّا» را «الا» شمرده كه بعد از آن گاه فعل ماضى به معناى مضارع مى‌آيد (مانند محل بحث) و در واقع جمله، تقديرى دارد و تقدير چنين است: «أنْ يَتْرُكَ كلّ شَىْ‌ء إلّانَفَر إلىّ»

[٣]. «اسْتِعْتاب» از ريشه «عُتْبى» بر وزن «صغرى» به معناى سرزنش كردن گرفته شده و «اسْتِعْتاب» بدين مفهوم است كه از ديگرى مى‌خواهيم ما را آن‌قدر سرزنش كند كه راضى شود و سپس به معناى رضايت طلبيدن به كار رفته است‌

[٤]. سبأ، آيه ٢٤