پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦١ - شرح و تفسير بسيار مراقب قشر محروم باش

زيادى دارد كه در بخش‌هاى گذشته تا اين حد نبود. به همين دليل آن را با «اللَّه اللَّه» آغاز مى‌كند مى‌فرمايد: «سپس خدا را خدا را (در نظر داشته باش) درباره طبقه پايين اجتماع؛ همان‌ها كه راه چاره‌اى (حتى براى معيشت ساده) ندارند»؛

(ثُمَّ اللَّهَ اللَّهَ فِي الطَّبَقَةِ السُّفْلَى مِنَ الَّذِينَ لَاحِيلَةَ لَهُمْ)

سپس امام آن‌ها را به شكل مشروح‌تر- به عنوان ذكر تفصيل بعد از اجمال- بيان كرده مى‌فرمايد: «آن‌ها مستمندان و نيازمندان و تهى‌دستان و از كار افتادگان هستند»؛

(مِنَ الْمَسَاكِينِ وَالْمُحْتَاجِينَ وَأَهْلِ الْبُؤْسَى‌ [١] وَالزَّمْنَى‌ [٢])

. گروه اوّل؛ يعنى مساكين كسانى هستند كه از شدت فقر گويى به زمين چسبيده‌اند و توان برخاستن ندارند و گروه دوم؛ يعنى محتاجان، نيازمندانى كه در حد مسكين نيستند؛ ولى از نظر زندگى و معيشت گرفتارند و گروه سوم يعنى اهل بؤس به فقيرانى گفته مى‌شود كه فقرشان از همه بيشتر است؛ همان‌گونه كه در حديثى در اصول كافى‌ از امام صادق عليه السلام آمده است كه در تفسير بائس مى‌فرمايد او از همه فقيرتر و تنگدست‌تر است:

«وَالْبَائِسُ أَجْهَدُهُم» [٣]

و گروه چهارم «زَمْنَى» به كسانى گفته مى‌شود كه بر اثر بيمارى از كار افتاده‌اند و به اين ترتيب امام تمام افرادى را كه گرفتار فقر و تنگدستى هستند با توجّه به سلسله مراتب آنها مورد توجّه دقيق قرار داده است. گويا امام با اين تقسيم بندى مى‌خواهد اولويت‌ها را براى مالك در مورد كمك كردن به نيازمندان گوشزد كند تا آن‌ها كه بيشتر با فقر دست به گريبانند بيشتر مورد توجّه واقع شوند.

سپس امام به تقسيم ديگرى درباره اين قشر جامعه پرداخته مى‌فرمايد:

[١]. «بُؤسى‌» از ريشه «بُؤس» گرفته شده كه به معناى شدت فقر است، در مقابل «بأس» كه به معناى شجاعت است‌

[٢]. «زَمْنى» جمع «زَمِن» (به كسر ميم) به معناى كسى است كه به بيمارى‌هايى گرفتار شده كه او را از كار انداخته است‌

[٣]. كافى، ج، ٣، ص ٥٠١، ح ١٦