پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٥٦ - شرح و تفسير راه رستگارى

منظور از فريفتن نفس در عبادات (مستحبى) فريب به معناى دروغ و خلاف واقع نيست، بلكه به معناى تشويق كردن خويش نسبت به آن عبادات است؛ مثلًا به خود بگويد: انجام اين عبادت مايه سلامتى و وسعت رزق و حسن عاقبت و دفع كيد دشمنان مى‌شود و به اين ترتيب خويشتن را به عباداتى همچون تهجد و نماز شب يا روزه‌هاى مستحبى و امثال آن وادار سازد.

جمله‌

«وَارْفُقْ بِهَا

...» اشاره به اين است كه نبايد در عبادات مستحب انسان به خود فشار آورد مبادا از آن دلزده شود، بلكه بايد در اوقات فراغت و حالت نشاط به سراغ آن برود تا هميشه آتش عشق و علاقه به عبادات مستحب در او فروزان باشد. در روايات اسلامى نيز به اين معنا ترغيب شده است.

در حديثى از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله در كافى مى‌خوانيم:

«إِنَّ لِلْقُلُوبِ إِقْبَالًا وَإِدْبَاراً فَإِذَا أَقْبَلَتْ فَتَنَفَّلُوا وَإِذَا أَدْبَرَتْ فَعَلَيْكُمْ بِالْفَرِيضَةِ؛

براى قلب انسان اقبال و ادبار (رويكرد و رويگردانى) است هنگامى كه اقبال كند به سراغ نوافل (نيز) برويد و به هنگام ادبار به واجبات قناعت كنيد». [١]

در روايات متعدد ديگرى نيز وارد شده كه نه خود و نه ديگران را بر اعمال مستحب اجبار و اكراه ننماييد، بلكه بگذاريد از روى ميل و شوق آن را انجام دهند تا هميشه نسبت به عبادت علاقه‌مند و پرنشاط باشيد.

آن‌گاه امام عليه السلام در ادامه اين سخن واجبات را استثنا كرده مى‌فرمايد: «مگر فرايضى كه بر تو مقرر شده است كه در هر حال بايد آنها را بجا آورى و در موقعش مراقب آن باشى»؛

(إِلَّا مَا كَانَ مَكْتُوباً عَلَيْكَ مِنَ الْفَرِيضَةِ فَإِنَّهُ لَابُدَّ مِنْ قَضَائِهَا وَتَعَاهُدِهَا [٢] عِنْدَ مَحَلِّهَا)

. اين سخن براى اين است كه مبادا بعضى از گفتار بالا سوء استفاده كنند و به‌

[١]. كافى، ج ٣، ص ٤٥٤، ح ١٦

[٢]. «تَعاهُد» به معناى وارسى كردن و مراقبت نمودن از چيزى است‌