پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٤ - شرح و تفسير طرق صحيح اخذ ماليات اسلامى

سپس امام عليه السلام در تأكيد اين معنا مى‌فرمايد: «اين در حالى است كه مى‌توانى با تقويت آنها از طريق ذخيره‌اى كه نزدشان نهاده‌اى آنان را آسوده خاطر سازى و به جهت عدالت و مهربانى كه آنها را به آن عادت داده‌اى نسبت به آنان مطمئن باشى»؛

(مُعْتَمِداً فَضْلَ قُوَّتِهِمْ، بِمَا ذَخَرْتَ عِنْدَهُمْ مِنْ إِجْمَامِكَ‌ [١] لَهُمْ، وَالثِّقَةَ مِنْهُمْ بِمَا

عَوَّدْتَهُمْ مِنْ عَدْلِكَ عَلَيْهِمْ وَرِفْقِكَ بِهِمْ)

. اشاره به اينكه حمايت از رعايا مخصوصاً در سختى‌ها و مشكلاتِ طاقت‌فرسا از يك سو سبب راحتى و آسايش خاطر آنها مى‌شود و از سوى ديگر سبب اعتماد تو بر آنها كه آن نيز خود مايه آرامش خاطر توست.

از مجموع اين سخنان استفاده مى‌شود كه حكومت زمانى سامان مى‌يابد كه تكيه‌گاهش توده‌هاى مردم آن كشور باشد در غير اين صورت هميشه تنش‌ها و ناآرامى و شورش در گوشه‌اى از كشور حكم‌فرما خواهد بود؛ شورش‌هايى كه سركوب كردن آن نفرت بيشترى براى حكومت به بار مى‌آورد و اگر مانند بعضى از حكومت‌هاى زمان ما تكيه‌گاه حكومت‌هاى بيگانه باشد، مصيبت آن افزون خواهد شد، زيرا بيگانگان هرگز بدون منافع مهمى، از حكومت ديگرى حمايت نخواهند كرد و نتيجه آن مستعمره شدن كشور اسلامى به وسيله بيگانگان از اسلام خواهد بود.

سپس امام عليه السلام به نتيجه اين گونه ارفاق‌ها در حق رعيت پرداخته مى‌فرمايد:

«بسيار مى‌شود در آينده براى تو گرفتارى‌هايى پيش مى‌آيد كه اگر در دفع آنها بر اين رعايا تكيه كنى با طيب خاطر آن را پذيرا مى‌شوند (و در حل مشكل به تو يارى مى‌دهند)»؛

(فَرُبَّمَا حَدَثَ مِنَ الْأُمُورِ مَا إِذَا عَوَّلْتَ فِيهِ عَلَيْهِمْ مِنْ بَعْدُ احْتَمَلُوهُ طَيِّبَةً أَنْفُسُهُمْ بِهِ)

.______________________________

(١). «إجْمام» به معناى صراحت بخشيدن از ريشه «جموم» كه به معناى اجتماع كردن است گرفته شده و ازآنجا كه انسان به هنگام استراحت خاطرى جمع دارد اين واژه به آن اطلاق شده است‌