همكارى توده‌هاى مردم بلكه شورش آنها بر ضد حكومت مى‌گردد آن هم حكومتى كه دستش خالى است و در آمدى ندارد. چنين حكومتى چند صباحى بيشتر نمى‌تواند خود را نگه دارد.

آن‌گاه امام عليه السلام به نكته مهم ديگرى مى‌پردازد و آن گرفتارى‌هاى مختلفى است كه ممكن است براى كشاورزان اراضى خراجيه پيدا شود و نتوانند مال الخراج معين را بپردازند و بايد مشمول تخفيف والى گردند. جالب اينكه امام روى عوامل مختلف انگشت مى‌گذارد و آنها را يك يك برمى‌شمارد.

مى‌فرمايد: «بنابراين اگر رعايا از سنگينى خراج و يا آفت زدگى يا خشك شدن آب چشمه‌ها يا كمىِ باران و يا دگرگونى زمين بر اثر آب گرفتگى (و فساد بذرها) يا تشنگى شديد زراعت (و به دنبال آن كمبود محصول) به تو شكايت كنند، خراج آنها را به مقدارى كه اميد دارى كار آنها را اصلاح كند و بهبود بخشد، تخفيف ده»؛

(فَإِنْ شَكَوْا ثِقَلًا أَوْ عِلَّةً [١]، أَوِ انْقِطَاعَ شِرْبٍ أَوْ بَالَّةٍ [٢]، أَوْ إِحَالَةَ [٣] أَرْضٍ‌

اغْتَمَرَهَا [٤] غَرَقٌ، أَوْ أَجْحَفَ‌ [٥] بِهَا عَطَشٌ خَفَّفْتَ عَنْهُمْ بِمَا تَرْجُو أَنْ يَصْلُحَ بِهِ أَمْرُهُمْ)

. در اينجا امام اسباب شكايت كشاورزان را در شش چيز خلاصه كرده است:

نخست. همه چيز زمين و زراعت رو به راه است ولى مال الاجاره و خراجى كه بر آن بسته شده سنگين و غير عادلانه است.

دوم. آفتى به زراعت برسد؛ از آفات زمينى و آسمانى و سبب كمبود يا نابودى‌

[١]. «عِلّة» در اصل به معناى بيمارى است و در اينجا به معناى آفاتى است كه به گياهان و درختان مى‌رسد

[٢]. «بالّة» به معناى تر كننده از ريشه «بلّ» بر وزن «حل» به معناى مرطوب شدن گرفته شده و «بالّة» در اينجا اشاره به باران و رطوبت‌هاى زمينى است كه گياهان را پرورش مى‌دهد

[٣]. «احالَة» در اصل به معناى تغيير يافتن است و در اينجا كه اضافه به ارض (زمين) شده است اشاره به دگرگونى زمين بر اثر آب‌گرفتگى است كه موجب گنديدن بذر گياه و ثمر ندادن مى‌شود

[٤]. «إغْتَمَر» از ريشه «اغتمار» به معناى آب گرفتگى است‌

[٥]. «أجْحَفَ» از ريشه «اجحاف» در اصل به معناى كندن پوست چيزى است. سپس به معناى به مشقت‌انداختن و بى اثر ساختن و خراب كردن آمده است‌