پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١١٤ - شرح و تفسير احترام به عهد و پيمان از مهمترين واجبات است

فَلَا إِدْغَالَ‌ [١] وَلَا مُدَالَسَةَ [٢] وَلَا خِدَاعَ فِيهِ)

. قابل توجّه اينكه تعبير به‌

«بَيْنَ الْعِبَادِ بِرَحْمَتِهِ»

كه همه بندگان، اعم از مؤمن و كافر و دوست و دشمنِ مسلمانان را شامل مى‌شود به خوبى نشان مى‌دهد كه اين دستور از دستورات مربوط به حقوق مؤمنان و برادران مسلمان نيست، بلكه جزء حقوق بشر است كه صرف نظر از مذهب و عقيده بايد اجرا شود و در سايه آن مردم جهان با تمام اختلافاتى كه در آن دارند بتوانند در كنار هم در آرامش زندگى كنند.

سپس امام عليه السلام از سومين دستور در زمينه عهد و پيمان با مخالفان سخن مى‌گويد و مى‌فرمايد: « (اضافه بر اين) هرگز پيمانى را كه در آن تعبيراتى است كه جاى اشكال (و سوء استفاده دشمن) در آن وجود دارد منعقد مكن»؛

(وَلَا تَعْقِدْ عَقْداً تُجَوِّزُ فِيهِ الْعِلَلَ‌ [٣])

. اين نكته مخصوصاً در پيمان‌هايى كه در ميان اقوام و ملت‌ها و دولت‌ها بسته مى‌شود، بسيار مهم است كه تمام بندهاى پيمان بايد شفاف و روشن باشد و تعبيرات دوپهلو كه امكان سوء استفاده در آن راه يابد وجود نداشته باشد، زيرا بسيار مى‌شود كه دشمن با زيركى خود جمله‌اى مبهم را در عهدنامه مى‌گنجاند و سپس براى طفره رفتن از وفاى به عهد از آن بهره مى‌گيرد.

در دنياى امروز اين مسأله به دقت دنبال مى‌شود؛ مواد عهدنامه‌ها را چندين‌

[١]. «ادْغال» از ريشه «دَغْل» بر وزن «عقل» به معناى داخل شدن در يك مكان به صورت مخفيانه است و از آنجا كه فاسدان و مفسدان معمولًا به اين صورت وارد مى‌شوند، مفهوم فساد نيز غالباً در آن وجود دارد. و «دَغَل» بر وزن «قَمَر» به معناى فساد و گاه به معناى شخص مفسد مى‌آيد و در عبارت بالا نيز معناى فساد مندرج است‌

[٢]. «مُدالَسَة» به معناى خدعه و خيانت كردن است و ريشه اصلى آن «دَلَس» بر وزن «قفس» به معناى ظلمت است و سپس به معناى خيانت به كار رفته است‌

[٣]. «عِلَل» جمع «علة» به معناى بيمارى و فساد است و در عبارت بالا به معناى ابهاماتى است كه سرچشمه توجيهات فاسد و مفسد مى‌شود