خراسان ، كوچ داد . [١] همچنين فرزندش ابن زياد ، علاوه بر كشتار گسترده مبارزان ، بنا به نقلى ، حدود دوازده هزار نفر از شيعيان كوفه را زندانى كرد . [٢] حَجّاج بن يوسف ثقفى نيز در طول بيست سال حكومت خود در عراق ، بر پايه برخى از گزارش ها ، يكصد و بيست هزار نفر را كُشت [٣] و در زندان هاى او، پنجاه هزار مرد و سى هزار زن ـ كه شانزده هزار نفر آنها مجرّد بودند ـ مُردند! [٤] هر چند اين اعداد ، اغراق آميز به نظر مى رسد، ولى در قساوت و بى رحمى اين حاكم ستمگر و كثرت كسانى كه به دست او كشته شدند ، ترديدى وجود ندارد . همچنين نهضت توّابين به رهبرى مختار ، پس از واقعه كربلا ، [٥] شورش عبد الرحمان بن اشعث در سال هاى ٨٢ و ٨٣ هجرى [٦] و قيام زيد بن على عليه السلام در سال ١٢٢ ، [٧] دلايل روشن ديگرى بر نفرت عميق بخش قابل توجّهى از مردم كوفه از حكومت اُمَوى است . در دوران امامت امام حسين عليه السلام ، مفاسد اخلاقى و عملى آشكار يزيد ـ كه خود را خليفه مسلمانان مى دانست ـ ، نفرت طبيعى مردم كوفه نسبت به حكومت شام را دوچندان كرد . لذا با نوشتن نامه هاى پى در پى ، از امام عليه السلام دعوت كردند تا به كوفه بيايد و نهضت شكل گرفته بر ضدّ حاكمان اُمَوى را سامان دهد .

پنج . حضور هواداران اهل بيت عليهم السلام

هر چند شمار شيعيان حقيقى و پيروان واقعى اهل بيت عليهم السلام در كوفه ـ چنان كه توضيح

[١] فتوح البلدان : ص ٤٠٠ .[٢] حياة الإمام الحسين عليه السلام ، قَرَشى : ج ٢ ص ٤١٦ .[٣] سنن الترمذى : ج٤ ص ٤٩٩ ح ٢٢٢٠ ، تاريخ الطبرى : ج ٦ ص ٣٨٢ .[٤] مروج الذهب : ج٣ ص ١٧٥ . نيز ، ر . ك : سفينة البحار : واژه «حَجّاج» .[٥] تاريخ الطبرى : ج ٥ ص ٥٥١ به بعد .[٦] تاريخ الطبرى: ج ٦ ص ٣٤٢ ، سير أعلام النبلاء : ج ٤ ص ١٨٤ .[٧] تاريخ الطبرى : ج ٧ ص ١٨٠ .