به آنها امر نمود تا پرسشهاشان را كه كسى جز او قادر به پاسخ‌گويى آنها نبود، مطرح ساخته و جواب آنها را دريافت كنند، از اين رو در جاهاى متعددى مى‌فرمود: «سلونى قبل ان تفقدونى» «تا من از ميان شما رخت بر نبسته و به سراى جاويدان نشتافته‌ام پرسشهايتان را مطرح و پاسخهاى آن را أخذ نماييد».

[١] و به كميل بن زياد، در حالى كه آه دردناك از دل برمى‌كشيد مى‌فرمود: «إنّ هاهنا لعلما جمّا»، در اينجا (اشاره به سينه مبارك نمود) دانش فراوانى اندوخته‌ام، اى كاش كسانى كه شايستگى پذيرش اين علوم را داشتند مى‌يافتم، تا آنها را به اين مواهب و اسرار الهى آشنا مى‌ساختم، به اين دليل كه من حجت خدا بر مردم در روى زمين هستم و زمين هيچ گاه از پيشوا و رهبرى كه رهنمودهاى الهى را در بين مردم منتشر نمايد خالى نخواهد ماند خواه در متن اجتماع و در ديد مردم قرار گرفته و يا بر اثر ظلم ستمكاران، خائف و از ديد مردم حق ناشناس مستور باشد و اين نصب امام سنت قطعى الهى است، تا بدين وسيله حجتها تعطيل نگرديده و براهين روشن خداوند از نظرها دور نمانده و نيازمنديهاى مردم برطرف گردد.

[٢] و در پاره‌اى از سخنانش مردم را اندرز داده و مى‌فرمود: اى مردم اطاعت و

[١]. اين جمله، فرازى از سخنرانى آن حضرت است كه براى كميل بن زياد، القاء نموده و مصادر زيادى دارد و بزرگان شيعه و سنى با اختلاف در بعضى جمله‌ها، آن را نقل كرده‌اند: تاريخ بغداد، ج ٦، ص ٣٧٩، شماره ٣٤١٣، در ترجمه محمد ابن اسحاق نخعى، لسان الميزان، ج ١، ص ٣٧٢، در ترجمه محمد بن اسحاق نخعى؛ نهج السعادة، ج ١، ص ٥٠٥، كلام ١٥٢ از خطبه‌ها و جلد ٨، باب وصايا، ص ٥، شماره ١٣؛ مناقب خوارزمى، فصل ٢٤، ص ٢٦٣؛ فرائد السمطين، اواخر باب ٧٠، حديث ٣٣٤، از سمط اول، ج ١، ص ٣٩٦؛ تذكرة الخواص، باب ششم، ص ١٤١؛ عقد الفريد، ج ٢، ص ٨١؛ تذكرة الحفّاظ، ج ١، ص ١٠.

[٢]. نهج السعادة، ج ٣، ص ٩٥؛ ذيل خطبه شماره ٢١؛ ارشاد شيخ مفيد، ج ١، ص ٢٢٦، فصل چهارم، تاريخ يعقوبى، ج ٢، ص ٢١١، اواخر ترجمه امير المؤمنين ٧؛ بحار الانوار، ج ٢، ص ٩٩، شماره ٥٩؛ الغيبة نعمانى، باب دوم، ص ٢٨؛ الاحتجاج طبرسى، ج ١، ص ٣٩، المسترشد طبرى، ص ٧٦؛ تيسير المطالب، ص ١٨٠، باب ١٤، حديث ٣.