انقلاب اسلامی زمینه ها و پیامدها - محمدی، منوچهر - الصفحة ٩١
نبود و ديگرى خواست و اراده آنها در تغيير اساسى و بنيادين نظام سياسى- اجتماعى و ارزشهاى حاكم بر جامعه بود.
«آنتونى پارسونز» سفير انگليس در ايران در كتاب خاطرات خود به نام غرور و سقوط مىنويسد كه شاه در يكى از ملاقاتهاى مكررى كه در ماههاى آخر حكومتش با او داشتم «با شِكوه پرسيد: چرا تودههاى مردم پس از آن همه خدماتى كه برايشان انجام دادهام، رو در روى من ايستادهاند؟ من در پاسخ او گفتم: به نظر من دلايل زيادى وجود داشت. هجوم انبوه مردم به داخل شهرها منتهى به تشكيل گروه كارگران بىبنياد ناراضى شده بود. بسيارى از آنها به كارهاى ساختمانى اشتغال داشتند. آنها روزها براى ثروتمندان خانه مىساختند و شبها به كلبههاى خود يا حتى به سوراخهايى كه بهوسيله پلاستيك محصور شده بود، باز مىگشتند.»[١]
پارسونز اين موضوع را ناديده گرفته بود كه علت اصلى قيام مردم اين بود كه شاه به نابودى ارزشهاى متقن جامعه آنها كه از مذهب سرچشمه مىگرفت كمربسته بود و به همين دليل بود كه با جريحهدار شدن احساسات مذهبى امت مسلمان ايران، ديگر جايى براى تحمل و شكيبايى در مقابل ساير ناملايمات سياسى، اجتماعى و اقتصادى وجود نداشت. به همين دليل مشاهده مىشد مردم تنها چيزى را كه در شعارهايشان مطرح نمىكردند، خواستههاى مادى و اقتصادى بود. آنها تحت لواى مذهب و شعارهاى آن و از مسجد كه عبادتگاه همه مسلمانهاست و تحت رهبرى روحانيان مذهبى قيام كردند و پيروز شدند.
مساجد از دير زمان نقشى حساس و مهم در مبارزه بر عليه سيستمهاى جائر حاكم و نيز بر عليه نفوذ بيگانگان داشتهاند. مردم همه روزه براى اداى فرايض دينى در مساجد بهعنوان عبادتگاه مستمر و دائمى گرد هم جمع مىشدهاند. مساجد همواره مكانى براى گردهمايى، مشورت، تبادل افكار و اطلاعات، تصميمگيرىهاى اجتماعى، مبارزات و فعاليتهاى سياسى و اجتماعى بوده است. مسجد در حقيقت پيونددهنده سياست و عبادت مىباشد و اين امر از سنت و رويه معمول در صدر اسلام و بهويژه از زمان پيغمبراكرم (ص) سرچشمه مىگيرد. حتى
[١]. آنتونى پارسونز، غرور و سقوط، ص ١٢٥.