انقلاب اسلامی زمینه ها و پیامدها - محمدی، منوچهر - الصفحة ٢٣
ويژگىهاى جامعه و سير تحولات آن را بررسى مىكند) شناخت و تحليل رفتارهاى اجتماعى انسانها است، بنابراين مىتوان گفت تا زمانى كه بينش فكرى افراد و ذهنيتى كه بر اساس آن عمل مىكنند متحول نشود، رفتار اجتماعى آنان نيز تغيير نمىكند و بدون تغيير رفتار اجتماعى افراد جامعه، انقلابى در جامعه رخ نخواهد داد.
به ديگر سخن، تغيير فضيلتهاى اخلاقى جامعه، ارزشهاى معتبر و رايج در سطح جامعه، ويژگىهاى قهرمانان اجتماعى و به طور كلى تغيير باورهاى مسلط بر كل جامعه، موجب پيدايش و ظهور خواستها و مطالبات نوين در بطن جامعه مىگردد و چون رهبران و مديران سياسى جامعه از اين آرمانها و ارزشهاى نوين فاصله دارند، اين تضاد و تعارض يا دوگانگى موجب بىثباتى و عدم تعادل جامعه مىگردد.
شايد بررسى ويژگى قهرمانانى كه جامعه آنان را تحسين مىكند روش مناسبى براى فهميدن اين امر باشد كه در جامعه چه مىگذرد و چه ارزشهايى مقبوليت دارد و آرمانها و جهت تحولات جامعه كداماند. در هر جامعهاى و در هر شرايطى، معيارهايى هستند كه مبناى قضاوت افكار عمومى و مردم درباره شخصيتهاى مختلف به شمار مىروند؛ معيارهايى كه افراد در صحنه بحثهاى اجتماعى با استناد به آنها خود را مقبول مردم جلوه مىدهند و وجههاى به دست مىآورند. بررسى اين معيارها، راه مناسبى است براى درك اينكه هر جامعهاى به چه نوع ارزشها و باورهايى پاىبند است. به اين ترتيب تحول اين معيارها نيز نشانه تحول ارزشها و باورهاى درونى جامعه خواهد بود.[١]
ايدههايى بر بنيادهاى اجتماعى تأثير مىگذارند كه تبديل به ارزشهاى محرك در حركتهاى عمومى شوند و يا به صورت يك سيستم ايدئولوژيكى پيشنهادى به تمامى مردم جامعه ارائه شوند و مورد قبول واقع گردند. بنابراين تحول در ارزشهاى مسلط بر جامعه كه موجب ظهور انگيزههاى جديد مىگردند، ثبات و تعادل سيستم اجتماعى روزمره را بر هم
[١]. مثلًا در جامعه فرانسه پيش از انقلاب، ملاك برترى و فضيلت، وابستگى به خاندانهاى اشرافى بود. درحالىكه با شكلگيرى و توسعه موج انقلاب، اندك اندك معيارهاى ديگرى چون مطالعه علمى، تحصيلات و آثار آكادميك مطرح شدند. برآمدن چنين معيارهايى نشانهاى است از رشد انديشههايى كه به ارزشهاى فردى انسانها توجه دارند. اين انديشهها چنانكه مىدانيم پايه اصلى شعارهاى محورى انقلاب فرانسه شدند. اين شعارها عبارت بودند از: برابرى، برادرى و آزادى.