شد و عده زيادى به شهادت رسيدند و در چهلم شهداى قم در ٢٩ بهمن ٥٦ مردم تبريز به‌پا خاستند و آنچنان حركت وسيع و غيرقابل پيش‌بينى انجام دادند كه تا مدتى كنترل شهر از دست مأمورين رژيم خارج شده بود و مردم با به آتش كشيدن سينماها، مشروب‌فروشى‌ها و حزب رستاخيز، خشم خود را نسبت به رژيم بروز دادند.

بالاخره ارتش با تكيه بر سربازان و تانك‌هاى خود صحنه‌اى خونين ايجاد كرد و ده‌ها نفر را به شهادت رساند. و در اربعين شهداى تبريز در گوشه ديگرى از كشور، مردم يزد قيام كردند. روز نهم و دهم فروردين ماجراى تبريز در يزد تكرار شد. اين سير تسلسلى با گسترش وسيعى در سراسر كشور ادامه يافت. اين سير در طول سال ١٣٥٧، روزهاى خونين و در عين‌حال با شكوهى همچون عيد فطر، جمعه سياه، راهپيمايى و تظاهرات تاسوعا و عاشورا را پشت‌سر گذاشت و پيروزى انقلاب اسلامى را به ارمغان آورد.

دلايل بارز و آشكارى كه در اين حركت‌هاى توده‌اى و مردمى مشاهده مى‌گردد نشانگر اين است كه عامل اصلى شتاب‌زاى انقلاب جنبه مذهبى داشته و به انتشار مقاله توهين‌آميز درباره امام و جريحه‌دار ساختن احساسات مذهبى توده‌هاى مردم مربوط مى‌گردد، عبارتند از:

١. از تاريخ ١٩ دى ماه ٥٦ تا پيروزى انقلاب، كليه تظاهرات مردمى جنبه مذهبى داشت و با توسل به سنت‌هاى مذهبى (عاشورا و اربعين) و اعياد و مراسم مذهبى شكل گرفت.

٢. نقطه عزيمت و محل تجمع مردم، مساجد بود كه رژيم هم با حمله به مسجد جامع كرمان و مسجد حبيب شيراز و مسجد لرزاده تهران، عناد خود را نشان داد و سعى در جلوگيرى از اين اجتماعات داشت.

٣. دعوت براى راهپيمايى و رهبرى آنها صرفاً توسط روحانيان انجام مى‌شد و رهبران غيرمذهبى هرگز نقشى در اداره و رهبرى اين تظاهرات نداشتند و حتى زمانى كه جبهه ملى در اربعين شهداى جمعه سياه، خواست قدرت خود را بيازمايد و اعلام اعتصاب و راهپيمايى نمود با شكست مواجه شد.

٤. كليه اين حركت‌ها نه تنها ارتباطى به فضاى باز سياسى و حقوق‌بشر كارتر نداشت بلكه با خشونت و بى‌رحمى هرچه تمام‌تر پاسخ داده شد و حتى مناديان حقوق‌بشر آمريكايى، شاه را در اين اعمال خشونت، تشويق و ترغيب مى‌كردند.