در واقع دهه دوم انقلاب با ايجاد رابطه جديد و استراتژيك با اين همسايه شمالى آغاز گرديد كه اين رابطه در تمام اين دوران و تاكنون نقشى كليدى و استراتژيك در تحولات جهانى و منطقه‌اى داشته است و نيز معادلات قبلى نظام بين‌المللى را به هم ريخته است. جمهورى اسلامى از يك طرف در مورد جمهورى‌هاى استقلال‌يافته شوروى سابق با ظرافتى خاص، اقدام به گسترش و توسعه روابط خود نمود كه در فصل قبل به آن پرداختيم. از طرف ديگر روابط صميمانه و استراتژيكى در زمينه‌هاى نظامى، اقتصادى و تكنولوژيك با مسكو برقرار كرد.

مسافرت آقاى هاشمى رفسنجانى به مسكو بلافاصله بعد از رحلت امام (قدس سره)، زمينه‌هاى اين رابطه را ايجاد نمود و با عقد موافقت‌نامه‌هاى متعدد به آن استحكام بخشيد، مهم‌ترين بخش اين تفاهمات در زمينه انتقال تكنولوژى و دانش فنى ساخت سلاح‌هاى استراتژيك از جمله جنگنده‌هاى هوايى، تانك و زيردريايى بود كه توانست خلأ ايجاد شده در اين زمينه را در دوران جنگ پر نمايد. موافقت با تكميل نيروگاه اتمى بوشهر توسط روس‌ها كه على‌رغم تعهدات دولت آلمان، به علت مخالفت آمريكا همچنان نيمه تمام مانده‌بود نگرانى جدى آمريكا را برانگيخت. آثار فروپاشى نظام دوقطبى تنها به روابط جديد ايران و فدراسيون روسيه محدود نمى‌شود، بلكه بر آينده نظام بين‌الملل و مواضع غرب به ويژه آمريكا نيز تأثيرمى‌گذارد.

فروپاشى اتحاد جماهير سوسياليستى شوروى كه منجر به تغيير و تحول در ساختار اين نظام قدرتمند گرديد، ضمن پايان‌دادن به دوران حاكميت نظام دو قطبى، جامعه جهانى را با اين سؤال بسيار مهم و سرنوشت‌ساز، مواجه ساخت كه نظام آينده جهان از چه نوع نظامى برخوردار خواهد بود و بر اساس چه معيارها و ضوابطى استوار خواهد شد؟

فروپاشى ابرقدرت شرق و شكست ايدئولوژى ماركسيسم- لنينيسم، با افول قدرت، به ظاهر شكست‌ناپذير شوروى و كناره‌گيرى آن از رهبرى بلوك شرق همراه بود و در نتيجه زمينه بسيار مناسبى براى ابر قدرت ديگر؛ يعنى ايالات متحده آمريكا به وجود آورد تا با استفاده از اين خلأ، اقتدار بلامنازع خود را بر كل جهان بسط و گسترش دهد. لازم به ذكر