تاريخ تحولات سياسى- اجتماعى جهان اسلام و به‌خصوص ايران و همچنين مطالعه اوضاع و احوال سياسى- اجتماعى معاصر، شيوه مبارزه خود را انتخاب كرد. ابتدا موانعى كه بر سر راه مبارزه بود و از جمله تقيه را مرتفع كرد، آنگاه هدف اوليه خود را با طرح عدم‌مشروعيت سلطنت، مبارزه و حمله بى‌امان به آن كانون فساد قرار داد و سپس با اعلام هدف‌نهايى كه برقرارى حكومت اسلامى بود، على‌رغم همه فشارها و تلاش‌ها براى سازش و مصالحه، قاطعانه تا نيل به پيروزى مقاومت نمود.

دوران رهبرى امام را مى‌توان به چهار مرحله متفاوت تقسيم كرد:

دوره اول‌: ظهور امام خمينى به‌عنوان رهبر سياسى- مذهبى و كسب مقبوليت سريع از طرف توده‌هاى مردم. اين دوران با اعلاميه مخالفت با قانون انجمن‌هاى ايالتى و ولايتى آغاز شد و اوج شكوفايى آن در سخنرانى معروف ايشان در روز عاشورا و دستگيرى و قيام ١٥ خرداد بود و با تبعيد ايشان به تركيه در پى مخالفت شديد با لايحه كاپيتولاسيون به پايان رسيد.[١]

در اين دوره از مبارزه، امام چهار اقدام اساسى انجام داد:

١. تحريم تقيه كه در طول ساليان، مهم‌ترين مانع در راه مبارزات مستقيم مردم با رژيم‌هاى خودكامه و در عين‌حال دستاويز سازشكاران بود، از سر راه حركت و مبارزه اسلامى برداشت.

٢. با كشاندن مبارزه به كانون اصلى فعاليت‌هاى مذهبى، يعنى حوزه علميه قم، براى هميشه خط بطلان بر تز جدايى دين از سياست كشيد كه براى ترويج آن تبليغ و تلاش زيادى مى‌شد كشيد. ايشان حتى كسانى را كه از ورود به فعاليت‌هاى سياسى اكراه داشتند وادار به اتخاذ موضع كرد و بدين وسيله سنت ديرينه حاكم بر حوزه علميه را شكست.

٣. با متوجه‌كردن لبه تيز حملات خود به كانون اصلى فساد، يعنى سلطنت و شخص شاه به‌شيوه محافظه‌كارانه مبارزه پايان داد. در گذشته مبارزان و مخالفان رژيم به‌ويژه ليبرال‌ها و حتى بعضى از مبارزين مذهبى سعى مى‌كردند با حمله به اطرافيان شاه از حمله مستقيم به سلطنت و شاه خوددارى كنند و انتقاد از اطرافيان شاه ازجمله نخست‌وزيران و هيئت‌هاى دولت را، جايگزين انتقاد از دربار نمايند و شاه را از دخالت در جرايم و خطاها مبرّا و مصون بدانند.

امام ضمن اشكال در مشروعيت سلطنت پهلوى، هر نوع محافظه‌كارى را كنار گذاشت و

[١]. در اين زمينه بنگريد به: نهضت زنان مسلمان، مواضع نهضت آزادى در برابر انقلاب اسلامى، ص ١٢٤.