انقلاب اسلامی زمینه ها و پیامدها - محمدی، منوچهر - الصفحة ٢٤٠

اجتماعى است، با اين حال پروسه انقلاب و مخصوصاً حوادثى كه منجر به سقوط شاه شد، عللى را كه در مطالعه تطبيقى خود بر انقلاب‌هاى فرانسه، روسيه و چين مطرح كرده بوديم، طرد كرد. انقلاب ايران آشكارا آن قدر مردمى بود و آن قدر روابط اساسى و بنيادهاى فرهنگى- اجتماعى و اقتصادى- اجتماعى را در ايران تغيير داد كه حقيقتاً نمونه‌اى از انقلاب‌هاى اجتماعى- تاريخى بزرگ مى‌باشد.[١]

اينك اين سؤال مطرح مى‌گردد كه اگر انقلاب‌هاى فرانسه و روسيه را انقلاب‌هاى كبير بناميم، انقلاب اسلامى را چه بناميم و اگر انقلاب اسلامى، انقلابى واقعى و تمام عيار است، آنچه را كه در فرانسه و روسيه رخ داده است، چه بايد ناميد؟ ظاهراً گفته اسكاچپل صدق مى‌كند: انقلاب‌هاى فرانسه و روسيه آمدند و ساخته نشدند. انقلاب اسلامى ايران نيامد بلكه با توجه به شرايط موجود ساخته شد. آن هم نه به سادگى بلكه با تجهيز همه امكانات مردمى سراسر كشور، از همه اقشار و طبقات اجتماعى و با رهبرى قوى و پرداخت بهايى گزاف كه همانا قربانى‌كردن چند ده هزار انسان عاشق انقلاب بود. به همين دليل بود كه ظهور و پيروزى انقلاب اسلامى شگفتى همگان را برانگيخت.

[١].Theda Skocpol ,"

Rentier State and Shi's Islam in the Iranian revolution

"

, Theory and Society, Vol. ١١, No. ٣, ٢٨٩١, P. ٤٨٢.