انقلاب اسلامی زمینه ها و پیامدها - محمدی، منوچهر - الصفحة ٦٥
اداره امور ارتش از خود نشان داده بود، در هنگام تصدى مقام نخستوزيرى از پشتيبانى ارتش نيز برخوردار مىشد و براى شاه كه هميشه مىخواست ارتش را در برابر دولت نگاه دارد، يكىشدن اين دو نيرو خطر بزرگى بهشمار مىرفت. بهعلاوه رزمآرا در سازش با قدرتهاى خارجى مهارت زيادى از خود نشان داده بود و علاوه بر توافقهاى پنهانى با انگليسىها، دل روسها را هم بهدست آورده بود. به همين دليل شاه در وجود او خطرى به مراتب جدىتر از قوامالسلطنه مىديد. در واقع قراين زيادى از نقشههاى رزمآرا براى خلع محمدرضاشاه از مقام سلطنت حكايت مىكرد. شايع شده بود كه رزمآرا مىخواهد در فرصتى مناسب با يك كودتاى نظامى، محمدرضاشاه را خلع كند و برادر وى عليرضا را به سلطنت بنشاند.
مهمترين مسئلهاى كه در زمان حكومت رزمآرا پيش آمد و نقشههاى احتمالى او را براى كودتا به تأخير انداخت، مسئله نفت و تلاش جبههملى براى الغاى امتياز نفت جنوب بود، رزمآرا براى حل اين مسئله و انعقاد قرارداد نفتىاى كه انگليسىها را ارضا كند با آنها وارد مذاكره شد و موفقيتهايى هم در اين راه بهدست آورد. ولى پيش از اينكه بتواند توافقهاى خود را با انگليسىها از تصويب مجلس بگذراند به قتل رسيد. گفته شده است كه قتل او بهدست يكى از افراد گروه فداييان اسلام و بهعنوان اعتراض به سازش او با انگليسىها صورتگرفت.[١]
قتل رزمآرا كه پس از سوءقصد به جان شاه، دومين ترور سياسى مهم در ايران بعد از جنگ جهانى دوم بود، وحشت زيادى در دل رجال سياسى آن زمان انداخت. شاه از جهات ديگرى از كشته شدن نخستوزير مقتدر خود راضى بهنظر مىرسيد؛ چراكه با قتل رزمآرا بزرگترين خطرى كه مقام و موقعيت او را تهديد مىكرد، از ميان رفت. اما خوشحالى شاه زياد دوام نيافت و طوفان سياسىاى كه در پى قتل رزمآرا در ايران برخاست، پايههاى قدرت شاه را نيز به لرزه درآورد و او را مجبور ساخت، پس از تصويب قانون ملىشدن نفت در مجلس شوراى ملى، دكتر مصدق رهبر جبههملى را كه خود از معارضان مقتدر او بود به مقام نخستوزيرى انتخاب كند.
[١]. در زمينه قتل رزمآرا اسناد و اطلاعات متناقضى منتشر شده است و بعضاً دلالت بر اين دارد كه او با گلوله شليك شده از طپانچه خليل طهماسبى( عضو فدائيان اسلام) كشته نشد، بلكه با گلوله يكى از محافظين عَلَم و به تحريك دربار به قتل رسيد.( محمد تركمان، اسرار قتل رزمآرا.)