انقلاب اسلامی زمینه ها و پیامدها - محمدی، منوچهر - الصفحة ٣٣
شديداً كاهش مىدهد. برايناساس مهمترين عاملى كه بروز شرايط انقلابى را تشديد مىكند و تحوّلات سياسى- اجتماعى را اجتنابناپذير مىنمايد، تضاد ميان ارزشهاى مسلّط بر سيستم سياسى و ارزشهاى حاكم بر گروههاى اجتماعى است. ويلبرت مور، نويسنده آمريكايى، اين عامل را فاصله ميان ايدهآلهاى جامعه و واقعيتهاى موجود مىداند،[١] چراكه ارزشهاى اجتماعى در حقيقت همان انگيزههاى آگاهانه و مشترك افراد يك جامعه است كه نخستين شرط ضرورى دوام و استوارى جامعه مىباشد. ارزشهاى مشترك شامل مسايلى است از قبيل عقايد مذهبى، اسطورهاى، اجتماعى، نظامهاى اخلاقى، آداب و سنن ملّى، موجودات و تخيّلات فوقطبيعى و ايدهآلها و بسيارى اعتقادات ديگر.
وجود ارزشها براى ساماندادن و تقسيمكار در جامعه ضرورت دارد، زيرا با بهرهگيرى از آنها، نياز به استفاده از زور براى گماشتن افراد به وظايف مشخص رفع مىگردد. نظام ارزشى نقش و موقعيّت افراد را در يك جامعه معيّن مىكند و به آنها مشروعيّت مىبخشد و هرگاه در چنين نظامى، حكومت در شرايط بحرانى، از قدرتى كه قبلًا به طور مشروع تعيين و پذيرفتهشده است استفاده كند، اين اعمال قدرت نيز مشروع و مقبول تلقى مىگردد.
مهمترين ويژگى شرايط اجتماعى قبل از انقلاب، از دست رفتن اعتبار و مقبوليّت سيستم سياسى در ميان گروههاى اجتماعى است. به بيان هانا آرنت «در زمانى كه اعتبار هيئت سياسى جامعه پابرجا و كامل است، هيچ انقلابى حتى احتمال موفقيت نيز ندارد.»[٢]
زمانى كه اعتبار و اعتماد به رژيم چنان كاهش يابد كه استفاده از قدرت سياسى بىفايده به نظر برسد و اقتدار افرادى كه اداره و فرمانروايى جامعه را در دست دارند، تنها متّكى به زور باشد و علاوه بر آن تحوّل آرام و منظم نيز در تغيير اين وضع مفيد به نظر نيايد، ايجاد تغيير و تحوّل اجتنابناپذير خواهد بود. در اين شرايط بهكارگيرى زور تنها ابزار حفظ موجوديت قدرتسياسى محسوب مىشود، كه احتمالًا مىتواند زمان بروز تحوّل را به تعويق اندازد، برايناساس به تعداد نيروهاى پليس و ارتش افزوده مىشود. نظم اجتماعى متكى بر نيروى
[١].Wilbert E .Moore ,Social Change ,P .٩١ .
[٢]. چالمرز جانسون، تحول انقلابى( بررسى نظرى پديده انقلاب)، ص ٤٦.