انقلاب اسلامی زمینه ها و پیامدها - محمدی، منوچهر - الصفحة ٦٨
قدردانى از عامل كودتا چنين گفت: «من تاج و تختم را از شما دارم.» روزولت در كتاب خود مقصود شاه را از «شما» دولتهاى آمريكا و انگليس مىداند.[١]
زاهدى كه پس از سقوط مصدق، به استناد حكم شاه به مقام نخستوزيرى رسيده بود، بهعنوان نخستين اقدام رسمى حكومت خود با مخابره تلگرافى به شاه او را به كشور دعوت نمود. مصدق دستگير و زندانى شد و بعدها محاكمه و به سه سال زندان محكوم گرديد. شاه كه كمتر از يك هفته پس از فرار خفتبار خود از ايران به كشور بازگشته بود، كودتاى انگليسى- آمريكايى را بهعنوان يك قيام ملى تعبير كرد و خود را «شاه انتخابى مردم» خواند!
با استقرار يك حكومت مقتدر نظامى و حل مسئله نفت- بهدست اين حكومت- آن هم بهگونهاى كه منافع انگليسىها و آمريكايىها تأمين شود- يك دوران طولانى ثبات سياسى در ايران پيشبينى مىشد و زاهدى كه به خيال خود تاج و تخت شاه را نجات داده و او را از تبعيد، به ايران بازگردانده بود، تصور مىكرد كه تا مدتى طولانى و تا وقتى كه خودش بخواهد در مقام نخستوزيرى باقى خواهد ماند. اما شاه ضعيف و بدگمان كه هر نخستوزير قوى را خطرى براى قدرت و سلطنت خود مىدانست، از نجاتدهنده خود هم مىترسيد و بيش از يك سال از كودتا نگذشته بود كه در پسپرده براى تضعيف و محدودساختن قدرت وى دستبهكار شد. در اين زمان، با نقشى كه آمريكايىها در بازگشت شاه به سلطنت بازى كرده بودند، وى كه تكيهگاه تازهاى براى خود يافته بود روزبهروز خود را بيشتر به آنها نزديك مىساخت. دوران پس از كودتاى ٢٨ مرداد را مىتوان سرآغاز دوره جديد روابط ايران و آمريكا (يا به عبارت دقيقتر شاه و آمريكا) تلقى كرد. شاه در مدتى كمتر از دو سال پس از كودتا توانست ضمن جلب رضايت آمريكايىها، مقدمات بركنارى زاهدى را از مقام نخستوزيرى فراهم سازد. زاهدى با حقوق و امتيازات كافى، با عنوان سفير فوقالعاده ايران در اروپا به سوئيس رفت و به اين ترتيب شاه «نجاتدهنده» خود را محترمانه از ايران تبعيد كرد.
دوران حكومت مطلقه محمدرضاشاه كه يادآور دوران حكومت مطلقه پدرش بود، در واقع از اين تاريخ آغاز مىشود. در ارديبهشت ١٣٣٤ حسين علاء كه مدتى وزيردربار و مورد
[١]. براى مطالعه بيشتر بنگريد به:
Kermit Roosevelt, Counter coup: the Struggle for the Control of Iran.