انقلاب اسلامی زمینه ها و پیامدها - محمدی، منوچهر - الصفحة ٦٤
نخستوزيرى بود. او با تظاهر به نزديكى با روسها و وعده دادن امتياز نفت شمال به آنها و بالاخره با شركتدادن سه وزير از حزب توده در كابينه خود، موفق شد روسها را كه از طرف آمريكايىها هم تحت فشار و به روايتى مورد تهديد قرار گرفته بودند، راضى به تخليه خاك ايران كند. به دنبال تخليه ايران از ارتش سرخ، حكومت دستنشانده روسها در آذربايجان سرنگون شد.
قوامالسلطنه كه همزمان با تلاش براى حل مسئله آذربايجان و تخليه ايران از نيروهاى شوروى، بهفكر تحكيم پايههاى قدرت خود افتاده بود، حزبى بهنام حزب دموكرات تأسيس كرد و انتخابات مجلس شورا را به اميد بهدستآوردن اكثريتى قوى در پارلمان به راه انداخت، ولى شاه كه از مقاصد قوامالسلطنه بيمناك بود در پشت پرده عليه او توطئه مىكرد. اكثريت نمايندگان مجلس از نامزدهاى حزب دموكرات قوامالسلطنه و ظاهراً طرفدار او بودند، ولى بسيارى از آنها در خفا با دربار هم سر و سرى داشتند و در نتيجه پس از آنكه طرح قرارداد اعطاى امتياز نفت شمال به شوروى در مجلس رد شد، تحريكات و مخالفتها عليه قوامالسلطنه در مجلس بالا گرفت و سرانجام به سقوط حكومت او منتهى شد. به اين ترتيب كابوس شاه درباره نقشههاى قوامالسلطنه پايان يافت.
كمى پس از سقوط قوامالسلطنه، اولين سوءقصد به جان شاه صورت گرفت و كشته شدن ضارب پس از عدم موفقيت در سوءقصد از كشف راز اين ماجرا جلوگيرى كرد. (هر چند حزب توده متهم به طرح نقشه اين سوءقصد شد و به همين بهانه منحل گرديد.) در اين ميان جبههملى به رهبرى دكتر مصدق با شعار تازه اعاده حقوق ايران از شركت نفت ايران و انگليس فعاليت خود را توسعه دادند و به موازات آن، جنبش روحانيت مبارز به رهبرى آيتالله كاشانى و نيز فداييان اسلام كه خواهان اجراى احكام اسلام بودند و اعمال حكومت را محكوم مىكردند، خطر تازهاى براى رژيم بهوجودآوردند.
قتل هژير، وزير دربار، موجب شد كه شاه تحت فشارهاى داخلى و خارجى در سال ١٣٢٩ سپهبد حاجعلى رزمآرا، رئيس وقت ستاد ارتش را به نخستوزيرى منصوب نمايد. رزمآرا بىترديد علىرغم ميل شاه به نخستوزيرى برگزيده شده بود، زيرا شاه به علت ضعفهاى درونى خود از شخصيتهاى مقتدر بيم داشت و رزمآرا علاوه بر تيزهوشى و قدرتى كه در