انقلاب اسلامی زمینه ها و پیامدها - محمدی، منوچهر - الصفحة ٤٨
ايدئولوژىها به عنوان رقيبانى در برابر ساخت ارزشى كهنه، قد برمىافرازند و ساخت ارزشى جامعهاى را كه از ماهيّت يك نظام متعادل و فعال برخوردار است، توصيف و تبيين مىكنند. هر زمان ارزشهاى فرهنگى در يك جامعه قادر به توجيه فعاليتهاى سياسى نباشد، ايدئولوژىها به منابعى مهم براى عرضه ارزشها و گرايشهاى جديد تبديل مىشوند. برخى ايدئولوژىها شامل اعتقاداتى محدود هستند و كاربرد روانى آنها فقط در كاستن از ناراحتى وجدان عمومى، با مقصر جلوهدادن موضوعى بهعنوان عامل تمام نارسايىهاست. هر چند اين ايدئولوژىهاى ساده، عواملى براى رفع تنشهاى اجتماعى تلقى مىشوند، اما معمولًا چنان وسعتى نمىيابند كه تعداد كثيرى از معترضان اجتماعى را به خود جلب نمايند. بعضى اوقات يك ايدئولوژى به مرور زمان چنان تكامل و عموميّت مىيابد كه نهتنها تبديل به روشى براى فعاليت سياسى مىگردد، بلكه گزينشى قابل قبول براى جايگزينى ساخت ارزشى موجود نيز تلقى مىشود. ايدئولوژىاى كه هدف آن ارائه الگويى براى نحوه تقسيمكار اجتماعى باشد كه صراحتاً با وضع موجود و اوضاع گذشته آن متفاوت است، را ايدئولوژى انقلابى مىنامند. بعضى از ايدئولوژىهاى انقلابى صرفاً در پى ايجاد تحولات اساسى در چند ارزش اجتماعى هستند؛ ارزشهاى مربوط به نحوه دستيابى به برخى از پايگاههاى اعتبار، يا روابط اقتصادى و يا حل و فصل اهداف متعارض. اين نوع تحولات به ارزشهاى حاكم بر باورهاى دينى، ساخت سياسى يا تفاوت پايگاهها بر مبناى جنس يا سن توجهى ندارند؛ اما برخى از ايدئولوژىهاى انقلابى متوجه تحولاتى عميقتر در ساخت ارزشى مىباشند.
هنگامى كه يك ايدئولوژى به چنان درجهاى از تكامل دست يابد كه بتواند به يك ايدئولوژى انقلابى تبديل شود، سه عنصر را كه عبارتند از هدف، وسيله و روش شامل خواهد شد. يك ايدئولوژى انقلابى هرگز نمىپذيرد دسترسى به هدف خود را به تعويق اندازد و يا آن را به زمانى ديگر موكول كند. ايدئولوژى انقلابى؛ يعنى برنامهاى براى تحول فورى در وضعفعلى.
گاهى ايدئولوژى انقلابى داراى ماهيّت مذهبى است و حاميان خود را برخوردار از امدادهاى الاهى مىداند و در حقيقت بر مجموعهاى از ارزشهاى دينى استوار است. اما حتى چنين