در بى‌پايه و اساس بودن نظريه سوم هم با تكيه به آمار و ارقام پيشتر سخن گفتيم. بنابراين مى‌توان گفت هيچ يك از نظريات مطرح شده فوق با توجه به استدلالات و براساس مستندات تاريخى ارائه شده، نمى‌تواند به‌عنوان علت اصلى و عامل شتاب‌زاى انقلاب مورد قبول و تأييد قرار گيرد.

نظريه چهارم اين است كه به دنبال شهادت فرزند امام و مراسمى كه بدين منظور در قم برگزار شد و انتشار مقاله توهين‌آميز در روزنامه اطلاعات در تاريخ ١٧/ ١٠/ ٥٦ اولين جرقه‌هاى‌[١] انقلاب زده شد، احساسات مذهبى مردم سخت جريحه‌دار گرديد و آتشفشان خشم توده‌هاى مردم به غرّش دَر آمد، با يك حركت پيوسته و زنجيروار و با توسل به سنت‌ها و مراسم مذهبى (برگزارى اربعين شهدا) دودمان سلطنت را درهم نورديد و انقلاب اسلامى را به پيروزى رسانيد.

از زمان انتشار مقاله توهين‌آميز كه گفته مى‌شود به دستور مستقيم و قاطع هويدا وزير دربار وقت رژيم به چاپ رسيد، همواره اين پرسش مطرح بوده است كه آيا اين اقدام، يكى ديگر از اشتباهات بى‌شمار رژيم بود و يا برنامه‌اى حساب‌شده براى سركوبى و تجديد حيات دوران اختناق كامل بود. شاه مى‌خواست به آمريكا و جهان غرب نشان دهد كه نهضت مخالفت با حكومت، صرفاً جنبه مذهبى دارد و مخالفان رژيم مشتى روحانيان متعصب مرتجع هستند. اعطاى آزادى در شرايط كنونى به هرج و مرج و لجام‌گسيختگى و بى‌قانونى منجر خواهد شد و ثبات و امنيت منطقه و منابع نفتى و سرمايه‌هاى بين‌المللى را به‌خطر خواهد انداخت. شاه معتقد بود كه امكان كنترل حوادث را خواهد داشت و تصور نمى‌كرد كه وارد مهلكه‌اى آنچنان خطرناك شده است كه وسعت دامنه و عظمت ابعاد آن موجب درهم شكستن پايه‌هاى سلطنت او و نظام شاهنشاهى خواهد شد.

به هرحال اعتراض و راهپيمايى مردم قم در ١٩ دى ماه ١٣٥٦ به خاك و خون كشيده‌

[١]. براى مطالعه تفصيلى وقايع و حوادث در اين دوره، بنگريد به: سيد جلال‌الدين مدنى، تاريخ سياسى معاصر ايران، ج ٢، ص ٢٤٠ به بعد.