انقلاب اسلامی زمینه ها و پیامدها - محمدی، منوچهر - الصفحة ١٢٤
غيرمشروعتر كردن رژيم كمك مىكرد. ولى نقشى كه ليبرالهاى مخالف در انقلاب بازىكردند يك نقش دست دوم بود. رُل اساسى توسط بازار و طبقات پايينتر اجرا مىشد وليبرالهاى مخالف، محبوبيت چندانى در ميان اين طبقات كه الهامات و رهبرى خود راازروحانيون مىگرفتند، نداشتند. براى اين طبقات و روحانيون، حقوقبشر كارتر و سياستليبراليزه كردن شاه بهصورت حاشيهاى آن هم با طرح اعتراض و شكاياتشان مربوطمىشد.[١]
مهندس بازرگان در مصاحبه خود با «حامد الگار» استراتژى ليبرالها را در نحوه استفاده از حقوقبشر كارتر اينگونه بيان مىدارد:
وقتى كه شريف امامى نخستوزير بود با استفاده از حقوقبشر كارتر واقعاً آزادىهايى داده شده بود و امكان اين بود كه دو نفر دور هم جمع شوند و حرف بزنند و كوشش كنند ... آن وقت بحث روى انتخابات بود كه ما شركت بكنيم و يا نكنيم. عقيده نهضتآزادى و سايرين اين بود كه انتخابات يك مائده الهى است. دولت وقتى به مرحلهاى رسيده است كه مىگويد مىخواهيم آزادى انتخاب بدهيم، چه بهتر از اين؟ ... حالا يا انتخابات مىشود و از اين طرف، يعنى جبهه مخالف حالا چه روحانى چه ملى، چه نهضتآزادى، چه حزب فلان و ... ده بيست نفرى وارد مجلس مىشوند و يا نمىشوند. اگر نرفتند باز همينجا اينها را رسوا مىكنيم. مىگوييم آقاى كارتر، آقاى آمريكا، حقوقبشرت دروغ است.[٢]
ب) ابتلاى شاه به بيمارى سرطان
ديدگاه دوم سرعت گرفتن حوادث و خارجشدن موتور انقلاب از كنترل رژيم را مرتبط با مسئله بروز بيمارى سرطان شاه مىداند. شاه در سال ١٩٧٤ (١٣٥٣) در سفرى تفريحى هنگام اسكى در شكم خود احساس درد مىكند و دو متخصص فرانسوى بيمارى را سرطان غدد لنفاوى تشخيص مىدهند و وى را از همان زمان تحت شيمىدرمانى قرار مىدهند. شاه با توجه به ضعفنفْسى كه داشت، اجازه نداد كسى از كسالت او آگاهى يابد. حتى اشرف خواهر دو قلوى او كه نفوذ زيادى هم در روحيات و تصميمگيرىهاى وى داشت ظاهراً از اين مسئله
[١].Ibid ,P .٦٣ .
[٢]. نهضت زنان مسلمان، مواضع نهضتآزادى در برابر انقلاب اسلامى، ص ١٢٨.