نمى‌شود، و در ذخاير علمى دانشمندان يكى از ميوه‌هاى درخت جواهر معهود نيست، كتابى فراگير و جامع بمانند آن در استنباط حلال و حرام نگاشته نشده، و هيچيك از فقها و دانشمندان به موفقيتى همانند آن دست نيافته است. زيرا اين كتاب در برگيرنده ابتدا تا انتهاى فقه همراه با استدلال، و با دقت نظر و نقل اقوال بوده، و مؤلف عمر شريفش و تمام وسع و تواناييش را در نگارش آن بكارگرفته، و بيش از سى سال در تأليف آن رنج و زحمت كشيده [١٢٢٧- ١٢٥٧ (پايان تأليف آخرين جلد كتاب- باب جهاد-)]. و با كار بزرگش بر تمام بزرگان و دانشوران منت نهاده و همگان را ريزه‌خوار خويش در شناخت و استنباط احكام دين ساخته است».[١]

٩. استاد شهيد آيت اللّه مرتضى مطهرى (د. ١٣٩٩ ه. ق) مى‌فرمايد:

«كتاب جواهر عظيمترين كتاب فقهى مسلمين است، و با توجه به اينكه هر سطر اين كتاب مطلب علمى است و مطالعه يك صفحه آن وقت و دقت زيادى مى‌خواهد، مى‌توان حدس زد كه تأليف اين كتاب چقدر نيرو برده است؟ سى سال تمام يكسره كار كرد تا چنين اثر عظيمى به وجود آورد.

اين كتاب مظهر نبوغ و همت و استقامت و عشق و ايمان يك انسان به كار خويشتن است».[٢]

١٠. و نگارنده در جايى دگر نوشته است:

«زبان از گفتن و بنان از نوشتن بزرگى و قدر و منزلت كتاب باز مى‌ماند.

كتابى كه شبيه آن در شيرينى تعبير، حسن بيان، زيبايى كلام، قدرت استدلال، دقت نظر، نقل گفتار فقها و استنباط حلال و حرام بوده باشد، تاكنون نوشته نشده است. فقها تا در مطلب مورد نظرشان به دقت بدين كتاب نظر نيفكنند استدلالشان سست و استنباط آنان بدون پايه خواهد

[١]. تهرانى، الذريعة، ج ٥، ص ٢٧٦.

[٢]. مطهرى، خدمات متقابل اسلام و ايران، ص ٤٤٣.