اختران فقاهت بررسى زندگى علمى و سياسى گروهى از علماى سده اخير - انصارى قمى، ناصر الدين - الصفحة ١٠١
فقها و مراجع تقليد قرار گرفته و بارها حاشيه، ترجمه، و شرح شده است.[١]
مرحوم علامه سيد محسن امين عاملى درباره آن مىفرمايد:
«اين كتاب نزد عالمان از جواهر مشهورتر بوده و اهل رأى و فتوى بر آن تعليقات بسيار نگاشته و بيش از سى بار در ايران و هند به چاپ رسيده و به دشوار بودن و مغلقگويى مشهور شده و لذا بر آن شرحهاى زيادى نوشته شده و فضلا و پژوهشگران به حل عباراتش مباهات جسته و افتخار مىكنند».[٢]
برخى از حواشى و شروح اين اثر گرانقدر به شرح زير است:
الف- حواشى:
مرحوم علامه شيخ آقابزرگ تهرانى پنج حاشية اوليه را بدين شرح برشمردهاند.
١. حاشية مرحوم شيخ مرتضى انصارى (١٢٨١- ١٢١٤ ه. ق).
٢. حاشية مرحوم سيد ميرزا محمّد حسن شيرازى (١٣١٢- ١٢٣٠ ه. ق).
٣. حاشية مرحوم سيد حسين كوهكمرى (د. ١٢٩٩ ه. ق).
٤. حاشية شيخ راضى فقيه نجفى (د. ١٢٩٠ ه. ق).
٥. حاشية مولى محمّد تقى هروى (١٢٩٩- ١٢١٧ ه. ق).[٣]
٦. حاشية حاج ملا على خليلى (د. ١٢٩٦ ه. ق).
٧. حاشية شيخ محمّد حسن مامقانى (د. ١٣٢٣ ه. ق).
٨. حاشية آقا سيد اسماعيل صدر (د. ١٣٣٨ ه. ق).
٩. حاشية سيد محمّد كاظم طباطبائى يزدى (١٣٣٧- ١٢٥٦ ه. ق).
١٠. حاشية حاج آقا رضا همدانى (د. ١٣٢٢ ه. ق).
١١. حاشية شيخ محمّد طه نجف (د. ١٣٢٣ ه. ق).
[١]. تهرانى، الذريعة، ج ٢٤، صص ٥٩- ٦٠.
[٢]. امين، اعيان الشيعه، ج ٩، ص ١٤٦.
[٣]. تهرانى، الذريعة، ج ٦، ص ٢٢٧.