اختران فقاهت بررسى زندگى علمى و سياسى گروهى از علماى سده اخير - انصارى قمى، ناصر الدين - الصفحة ٤٩٣

شاگردان‌

در محضر آن فقيه فرزانه، شاگردانى چند پرورش يافتند كه برخى از آنان عبارتند از آيات عظام و حجج اسلام:[١]

١. حاج شيخ محمّد على حائرى قمى (١٢٩٩- ١٣٥٨ ه. ق) صاحب «مختارات الاصول» و «حاشيه بركفايه»

٢. شيخ حسن فاضل (د. ١٣٦٦ ه. ق)

٣. سيد فخر الدين سيدى، نوه دخترى مرحوم ميرزاى قمى (١٢٨١- ١٣٦٣ ه. ق)

٤. شيخ محمّد كبير قمى (١٢٩٠- ١٣٦٩ ه. ق) صاحب «مطالع الشموس» در علم اصول و «حاشيه بر جواهر»

٥. آخوند ملا على اكبر قمى‌

٦. شيخ ابو القاسم صغير (د. ١٣٥٢ ه. ق)

٧. حاج سيد ابو القاسم مرتضوى‌

از ميان اين گروه، حاج شيخ حسن فاضل از قم مهاجرت نكرد. وى شاگرد مخصوص آن استاد عالى‌قدر شد و به درجات عالية فقاهت و اجتهاد نايل آمد.[٢]

تأليفات‌

از آنجا كه ايشان بجز امامت جماعت و مرجعيت امور دينى مردم، متصدى امر قضاوت، فصل دعاوى و رفع خصومات بود، لذا كمتر تأليفى از او به يادگار مانده است. اما همان نوشته‌هاى اندك او، گواه روشنى بر فضل و فقاهت او است. به گفته آيت اللّه سيد مهدى روحانى:

«وى مجلدى از مباحث عقليه را نگاشته بود، كه در جريان سيل معروف‌

[١]. روحانى، سرالسعادة، مقدمه، ه

[٢]. روحانى، سرالسعادة، مقدمه، و.