اختران فقاهت بررسى زندگى علمى و سياسى گروهى از علماى سده اخير - انصارى قمى، ناصر الدين - الصفحة ٥٥
متأله و عالم ربانى، آقا محمّد بيدآبادى اصفهانى (د. ١١٩٧ ه. ق) علوم عقلى را آموخت، و در فلسفه و منطق و كلام سرآمد اقران شد. سپس در حدود سال ١١٧٠ ه. ق[١] يا اندكى بعد به مشهد مقدس مهاجرت كرد، و نزد علامه شيخ حسين عاملى مشهدى، امام جمعه و شيخ الاسلام مشهد، رياضيات را فراگرفت و در آن تبحرى بسزا يافت.[٢] وى بدان پايه مورد توجه استادش قرار گرفت، كه او را به دامادى خويش پذيرفت.[٣]
سپس، وى به عتبات عاليات هجرت كرد و نزد دو فقيه والامقام، علّامه بزرگ آقا شيخ مهدى فتوتى عاملى و استاد كل آقا محمّد باقر وحيد بهبهانى، به فراگيرى فقه، اصول و حديث پرداخت و گوى سبقت را از همگنان ربود.[٤] وى ساليان دراز همراه با دوستان و همبحثهاى خود: سيد محمّد مهدى بحر العلوم، سيد ميرزا مهدى شهرستانى و ملا محمّد مهدى نراقى- كه با او به «مهادى اربعه» شهرت يافتهاند-، در درس وحيد بهبهانى شركت جست و از خرمن دانش آن بزرگمرد توشهها برگرفت.[٥] وى در اغلب علوم عقلى و نقلى از فقه، اصول، رجال، حديث، حكمت، فلسفه، كلام، منطق و رياضيات، زبردستى فراوان
[١]. در كتاب شجره طيبه آمده است:« تاريخ آمدن ميرزا از اصفهان به مشهد، بدرستى معلوم نيست. وليكن تاريخ تقريبى ورود او به مشهد، در اوايل جوانىاش بوده ... و چون تاريخ تولد ميرزا مهدى ... سال ١١٥٢ ه ق است، بنابراين بايد وى در اوان جوانى يعنى در حدود سال ١١٧٠ ه ق يا اندكى بعد، به مشهد مقدس مشرف شده باشد».
[٢]. تمام شرح احوال نگاران به مهارت او در غالب علوم، بويژه دانش عقلى و راضيات تصريح نمودهاند. از آن جمله: بسطامى در فردوس التواريخ و ميرزا حسن زنوزى در رياض الجنة( مخطوط). ر. ك: امين، اعيان الشيعة، ج ١٠، ص ٧٥.
[٣]. مدرس رضوى، شجره طيبه، ج ٤١٢.
[٤]. اعتماد السلطنة، مطلع الشمس، ج ١، ص ٦٨٢؛ امين، اعيان الشيعة، ج ١٠ ص ٧٥؛ بسطامى، فردوس التواريخ.
[٥]. امين، اعيان الشيعة، ج ١٠، ص ٧٥؛ اعتماد السلطنة، مطلع الشمس، ج ١، ص ٦٨٢؛ مدرس، تاريخ علماء خراسان، ص ٥٥؛ دوانى، وحيد بهبهانى، ص ٢١٠.