اختران فقاهت بررسى زندگى علمى و سياسى گروهى از علماى سده اخير - انصارى قمى، ناصر الدين - الصفحة ٥٣٠
تحصيلات
آيت اللّه ارباب، پس از پشتسر نهادن دوران نوجوانى، به تحصيل ادبيات همت گمارد. پس از آن، وى به تهران رفت و نزد استادان هر فن از هر علمى توشهاى و از هر خرمن خوشهاى برچيد تا مشاربالبنان شد.[١] البته، به نام استادانش در تهران تصريح نشده، ولى در آن زمان مدار تدريس علوم نقلى و عقلى برعهده آيات عظام: شيخ عبد الرحيم نهاوندى، ميرزا ابو الحسن جلوه و آقا محمّد رضا قمشهاى بود.
هجرت به سامراء
حاج ميرزا محمّد ارباب، به همراه دوستان گرانقدرش، آيت اللّه حاج ملا آقا حسين قمى (د. ١٣٢٧ ه. ق) و آيت اللّه مولى عبد اللّه قمى، به سامراء مهاجرت كرد. وى مدتى در درسهاى آيت اللّه ميرزاى شيرازى شركت نمود، و پس از آن به همراه ملا عبد اللّه قمى به نجف كوچيد.[٢] او ساليان بسيار، در درسهاى آيات عظام:
ميرزا حبيب اللّه رشتى و آخوند ملا محمّد كاظم خراسانى حضور يافت، و پس از تحصيل و تكميل علوم دينى، به درجه رفيع اجتهاد نايل آمد و با اخذ اجازات متعدد روايى- از آيات عظام: محدث نورى، شريعت اصفهانى و حاج ميرزا حسين خليلى تهرانى- و اجتهادى- از آخوند خراسانى و ميرزا حبيب اللّه رشتى- به زادگاهش بازگشت.[٣]
بازگشت به قم
مرحوم ارباب پس از مراجعت به قم، به تدريس، تأليف، اقامه جماعت،
[١]. شريف رازى، گنجينه دانشمندان، ج ١، ص ١٥٠.
[٢]. تهرانى، نقباء البشر، ج ٣، ص ١١٨٦؛ همو، هدية الرازى، ذيل شماره ٢٩٠.
[٣]. شريف رازى، گنجينه دانشمندان، ج ١، ص ١٥٢.