اختران فقاهت بررسى زندگى علمى و سياسى گروهى از علماى سده اخير - انصارى قمى، ناصر الدين - الصفحة ٤٥٨

عقد امور را بيشتر مرحوم آقاى حاج سيد صادق برعهده گرفته بود.[١]

شاگردان‌

متأسفانه اطلاع دقيقى از شاگردان مرحوم آيت اللّه حاج آخوند در دست نيست.

اما مسلّم آن است كه فضلا و طلاب حوزه علميه قم، حتما نزد اين استاد فقه و اصول به شاگردى پرداخته‌اند، كه به برخى از آنان اشاره مى‌شود:

١. مرحوم آيت اللّه حاج سيد محمود روحانى قمى (١٣٠٧- ١٣٨١ ه. ق)، فرزند آقا سيد صادق قمى‌[٢]

٢. مرحوم آيت اللّه حاج شيخ محمّد جواد قمى (١٢٩٥- ١٣٧٤ ه. ق)، فرزند آن بزرگوار

٣. علامه شيخ محمّد على ارجستانى كچويى (د. ١٣٣٠ ه. ق)، صاحب انوار المشعشعين فى شرافة قم و القميين‌[٣]

٤. مرحوم آيت اللّه حاج شيخ عبد الهادى حاج آخوند (د. ١٣٨٥ ه. ق)، فرزند ايشان‌

٥. آيت اللّه حاج سيد عباس فقيه رضوى قمى (م ١٣٣٥ ق)

تأليفات‌

امير مؤمنان على عليه السّلام ارزش انسان را به تأليفات و نوشته‌هاى او مى‌داند و مى‌فرمايد: «كتاب الرجل عنوان عقله و برهان فضله»[٤] (كتاب مرد نشانه خردمندى و دليل فضل اوست) و «عقول الفضلاء فى اطراف اقلامها»[٥] (خردهاى دانشمندان‌

[١]. مقدس زاده، رجال قم، ص ٩٩.

[٢]. شريف رازى، آثار الحجه ج ٢، ص ٧٢.

[٣]. مدرس طباطبايى، كتاب‌شناسى آثار مربوط به قم، ص ١٣٢.

[٤]. آمدى، غرر الحكم، ح ٤١، ج ٢، ص ٥٧٥.

[٥]. همان، ح ٥٥، ص ٥٠٢.