اختران فقاهت بررسى زندگى علمى و سياسى گروهى از علماى سده اخير - انصارى قمى، ناصر الدين - الصفحة ٣٧٨
مرجعيت و رياست شيعيان آذربايجان و قفقاز با فاضل ايروانى بود. پس از درگذشت وى در ١٣٠٦ ه. ق، مرجعيت و رهبرى شيعيان به او محول شد. پس از رحلت آيت اللّه ميرزاى شيرازى در ١٣١٢ ه. ق، امر مرجعيت و رياست وى افزون و آوازه شهرتش در سراسر جهان طنينافكن گرديد، اداره حوزه علميه نجف برعهدهاش قرار گرفت، و حقوق شرعيه از سراسر گيتى به نزد وى فرستاده شد.[١]
تأليفات
از آن مرد بزرگ بجز شاگردان بسيار، تأليفات متعدد فقهى و اصولى ارجدار و با ارزشى نيز باقى مانده است، كه عبارتند از:
الف: فقه
١. درايع الاحلام فى شرح شرايع الاسلام: اين كتاب در ١٤ مجلد شامل بخشهاى ذيل است:[٢]
- كتاب الصلاة: قسمتى از اين كتاب در ١٣٤٩ ه. ق به چاپ رسيد.
- كتاب الطهارة: اين كتاب ٦ جلدى، در ٢ مجلد بزرگ در تبريز به سال ١٣١٩ ه. ق به چاپ رسيد.[٣]
- كتاب الزكاة
- كتاب الخمس
[١]. امين، اعيان الشيعة، ج ٥، ص ١٥١؛ آل محبوبة، ماضى النجف و حاضرها، ج ٣، صص ٢٥٣- ٢٥٤؛ مامقانى، مخزن المعانى، ص ٢٣١.
[٢]. نام اين كتاب را علامه تهرانى، ذرايع الاحكام الى اسرار شرايع الاسلام ذكر كرده است. ر. ك: تهرانى، الذريعة، ج ١٠، ص ٢٤.
[٣]. نام اين كتاب را علامه تهرانى، ذرايع الاحكام الى اسرار شرايع الاسلام ذكر كرده است. ر. ك: تهرانى، الذريعة، ج ١٠، ص ٢٤.