اختران فقاهت بررسى زندگى علمى و سياسى گروهى از علماى سده اخير - انصارى قمى، ناصر الدين - الصفحة ٣٦٤
بحث، نقدوبررسى مطالب آن و شنيدن نظرات دانشجويانش كه گاه آنها را مىپذيرفت، آن را تدوين مىكرد.[١]
آيت اللّه سيد محمّد روحانى مىفرمود:
اگر دوره مصباح الفقيه كامل بود، فقيهان از كتاب جواهر الكلام بىنياز مىشدند.[٢]
دوره اين كتاب، اخيرا از سوى مؤسسه الجعفريه لاحياء التراث به اشراف حجت الاسلام سيد نور الدين جعفريان تحقيق شده و در ١٤ جلد (كتاب الطهارة (٦ جلد)، كتاب الصلاة (٦ جلد)، كتاب الزكاة (ج ١٣)، كتاب الخمس، الصوم و الرهن (ج ١٤) منتشر گرديده است.
گفتنى است كه همه هزينه چاپ كتابهاى مصباح الفقيه، حاشيه مكاسب و حاشيه رسائل را تاجر خيرانديش و نيكوكار آقاى حاج محمّد تقى علاقبنديان همدانى پرداخت كرده است.
تأليف اين كتاب حدود ٣٠ سال- از سال ١٢٩١ ه. ق (پايان تأليف كتاب رهن) تا سال ١٣١٨ ه. ق (پايان تأليف كتاب صلاه) و پس از آن كتاب زكات (بدون تاريخ)- به طول انجاميد.
از سوى علما و فقها، حاشيههاى متعددى براين كتاب نگاشته شده است.
برخى از آراى علمى
محقق همدانى در فقه و اصول دستى توانا داشت و آراى فقهى او همواره در درسهاى حوزههاى علميه مطرح است. مهمترين آنها به قرار ذيل است:[٣]
[١]. تهرانى، الذريعه، ج ٢١، ص ١١٥.
[٢]. انصارى، مقدمه فرائد الاصول، ص ١٦.
[٣]. امين، اعيان الشيعه، ج ٧، ص ٢٠ و ٢٢.