اختران فقاهت بررسى زندگى علمى و سياسى گروهى از علماى سده اخير - انصارى قمى، ناصر الدين - الصفحة ٢٩٠
علما و فقها به مجلس درسش در مدرسه مروى حاضر مىشدند و از دانش گستردهاش بهرهمند بودند، كه از آن جمله است: ميرزا ابوالفضل كلانترى تهرانى، ملا حبيب اللّه كاشانى، شيخ فضل اللّه نورى، شيخ عبد النبى نورى، سيد حسين صدر الحفاظ قمى، شيخ حسنعلى تهرانى و شيخ محمّد صادق تهرانى بلور.[١]
او در اواخر عمر، نابينا شد و در همان روز كه به دنيا آمده بود، سوم ربيع الثانى ١٢٩٢ ه ق در ٥٦ سالگى درگذشت. وى در مقبره شيخ ابو الفتوح رازى، در حرم امامزاده واجب التعظيم حضرت عبد العظيم عليه السّلام به خاك سپرده شد.[٢] فرزندش در رثاى وى، قصيدهاى بلند به عربى سرود.[٣]
مشهورترين كتابش مطارح الانظار است كه برگرفته از درس اصول- مباحث الفاظ- شيخ انصارى است. موضوعات اين كتاب عبارتند از: صحيح و اعم، اجتماع امر و نهى، إجزاء، مقدمه واجب، ضدّ، مشتق، عام و خاص، مجمل و مبين، مطلق و مقيد، مفهوم و منطوق، حسن و قبح عقلى و شرعى، اجتهاد و تقليد.[٤] او به جز اينها، تقريرات درس اصول عمليه شيخ انصارى را نيز نگاشت، كه به چاپ نرسيده است. او در موضوعات فقهى هم كتابهاى فراوان در: طهارت، نماز، خلل، نماز مسافر، زكات، غصب، وقف، لقطه، رهن، احياى موات، اجاره، قضا و شهادات نگاشت، كه آنها هم به چاپ نرسيده است[٥]، و رسالهاى هم در ارث[٦] و تقريرات درس اصول شيخ جعفر كرمانشاهى[٧] نگاشته است.[٨]
[١]. شريف رازى، اختران فروزان رى و تهران، ص ٢٢١.
[٢]. تهرانى، كرام البررة، ص ٦٠.
[٣]. نامه دانشوران، ج ٢، ٣٦٥- ٣٦٨؛ ديوان الطهرانى، ص ١٤٦- ١٥٤.
[٤]. مدرس خيابانى، ريحانة الادب، ج ٣، ص ٣٧٣؛ موسوعه مؤلفى الامامية، ج ٢، ص ٥٩٠.
[٥]. تهرانى، كرام البررة، ج ١، ص ٦١.
[٦]. نسخه خطى كتابخانه مدرسه شهيد مطهرى( سپهسالار)، شماره ٢٤٢٦.
[٧]. نسخه خطى كتابخانه مجلس شوراى اسلامى، شماره ٥٣٧ و ٢٢٦.
[٨]. گروه نويسندگان، اثرآفرينان، ج ٥، ص ٤٥؛ زركلى، الاعلام، ج ٦، ص ١٨- ١٩؛ محدث قمى، الكنى و الالقاب، ج ١، ص ١٣٨؛ واعظ كجورى، جنة النعيم، ص ٥٢٩- ٥٣٠؛ محدث ارموى، مقدمه ديوان الطهرانى، ص فب- فط؛ امين عاملى، اعيان الشيعة، ج ٢، ص ٤١٣- ٤١٤.