اختران فقاهت بررسى زندگى علمى و سياسى گروهى از علماى سده اخير - انصارى قمى، ناصر الدين - الصفحة ٢١١
ايران و اكثر افراد آن در مدت هفتاد سال حكومت واقعى كند. و همچنين اين امتياز بود كه دروازههاى كشور ايران را به روى دنياى غرب گشود».
براساس قرارداد مزبور بنابر آن گذاشته شد كه حداكثر ١٥ ماه پس از امضاى آن، عمليات اجرايى و بهرهبردارى آغاز شود.
حدود ١٠ ماه پس از تنظيم آن صفر ١٢٩٠ ه. ق، اولين سفر شاه قاجار به فرنگ همراه با برخى از درباريانش از جمله سپهسالار اتفاق افتاد. در خلال اين سفر بود كه مفاد قرارداد- كه تا آن روز مخفى بود- آشكار شد.
به مجرد پخش خبر، هيجانى بىسابقه در ميان علما و مردم پديد آمد. آنان كه با اجراى مفاد قرارداد خود را اسير يوغ استعمار و برده كفار مىديدند، سراسيمه به حضور آيت اللّه ملاعلى كنى شتافتند، و حل اين مشكل را از او خواستند.
آيت اللّه كنى براساس وظيفه دينى و آگاهى سياسى، پرچم مخالفت با ناصر الدين شاه و بانى اصلى امتياز، سپهسالار، را برافراشت و طى نامهاى به شاه وى را از عواقب شوم واگذارى چنين امتيازهايى به كفتار پير انگليس برحذر داشت، و شخصيت صدراعظم را مورد سؤال قرار داد.
موضعگيرى قاطع ايشان و نيز نفوذ گسترده او در جامعه، سبب شد كه سپهسالار از نخستوزيرى عزل شود، شاه تنها از سفر اروپا بازگردد و امتياز نامه را ملغا اعلام كند.
بدين ترتيب، پيش از آنكه رويتر و دستيارانش بتوانند گامى در جهت غارت ثروت ملى كشورمان بردارند، با اقدام قاطع يكى از بزرگترين پرچمداران آگاهى و بيدارى امت مسلمان، طومار ننگينترين امتياز درهم پيچيده شد، و عناصر خائنى همچون سپهسالار از صحنه سياست كشور به دور افكنده شدند.
اينك، بخشهايى از نامه روشنگرانه و كفر ستيزانه آيت اللّه كنى نقل مىشود:
«... براى ما اين اوقات از راه محكم ديگرى كه خيلى محكمتر و واضحتر و شديدتر است، در همان خيالات افتاد كه احداث راه آهن را بفرماييد با