كوثر فقه - محمدى خراسانى، على - الصفحة ٢٣١ - بخش پنجم حكم عكاسى و فيلمبردارى

هم شامل است و اختصاص به حيوان واقعى ندارد. ادعاى انصراف هم در اين زمينه ناتمام است، زيرا انصراف بدوى ارزش ندارد.

فرع پنجم: تصوير فرشته و جن؛ بنابر اين‌كه تصوير همه موجودات و مصنوعات الهى حرام باشد تصوير فرشته و جن نيز حرام است. ولى بنابر تحقيق كه حرمت مخصوص تصوير حيوانات است، اين بحث مطرح است كه آيا تصوير جن و ملك نيز حرام و ملحق به حيوان است يا حرمت ندارد؟

در اين باره دو قول مطرح است:

١. عدّه‌اى قائل به حرمت هستند، از جمله مرحوم صاحب‌ جواهر، مرحوم سيد و مرحوم آيت الله خوئى.

٢. عدّه‌اى هم از جمله امام راحل در مكاسب محرّمه‌ فتوى به جواز داده‌اند.[١]

خلاصه سخنان حضرت امام:

امام راحل در مكاسب محرّمه‌ مى‌فرمايد: بعضى از روايات باب تصوير حيوان، مربوط به ساختن هياكل عبادت (صليب و صنم) اند كه از بحث خارج‌اند، بعضى ديگر اطلاق ندارند تا به حكم اطلاق، جن و ملك را شامل شوند؛ برخى هم كه اطلاق دارند سندشان ضعيف است، و مطلب قابل بحث در باب، روايات نفخ روح است.

اين روايات هم به سبب اشتمال بر كلمه تصوير و نفخ، مربوط انسان و ساير حيوانات است و جن و فرشته و شيطان را شامل نمى‌شوند.

توضيح: موجودات عالم امكان از نظر ايجاد و خلق دوگونه هستند: دسته‌اى تدريجاً آفريده مى‌شوند، يعنى نخست جسم و صورت آنها كامل مى‌گردد سپس روح در آنها دميده مى‌شود و به تعبير قرآن كريم: نخست تسويد (مستوى الخلقه شدن) صورت مى‌گيرد، سپس نفخ روح. نباتات و حيوانات و انسان‌ها از اين قسم هستند.

دسته ديگر، موجودات عالم ابداع و امر هستند كه به طور دفعى، و از اوّل به طور كامل ايجاد مى‌شوند و نياز به طى مراحل تكامل تدريجى ندارند، فرشته و شيطان و

[١]. المكاسب المحرمه، ج ١، ص ٢٧٧.